Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) vừa ban hành Quyết định phê duyệt Kế hoạch thực hiện Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Một trong những nội dung trọng tâm là xây dựng kho “Ngân hàng câu chuyện Việt Nam” và khai thác nội dung này trên các nền tảng đa phương tiện.
Một quốc gia của tương lai
PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhận định rằng ngân hàng câu chuyện trước hết phải là một hệ thống câu chuyện có cấu trúc, bao gồm: câu chuyện về lịch sử dựng nước và giữ nước; câu chuyện về văn hóa, di sản, lễ hội, ẩm thực; câu chuyện về con người Việt Nam bình dị mà phi thường; cũng như câu chuyện về các vùng đất, mỗi đô thị với bản sắc riêng. Đặc biệt, theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, cần có câu chuyện về Việt Nam hôm nay – một đất nước hòa bình, đổi mới, sáng tạo, hội nhập, phát triển xanh, chuyển đổi số và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.
“Chúng ta cần kể rộng hơn, sâu hơn: về người nông dân thích ứng với biến đổi khí hậu, người trẻ khởi nghiệp sáng tạo, nghệ nhân giữ nghề truyền thống, nhà khoa học, doanh nhân, kiều bào, những cộng đồng đang làm cho hình ảnh Việt Nam trở nên sống động và đương đại”, ông nhấn mạnh.
Về cách kể chuyện, PGS-TS Bùi Hoài Sơn cho rằng cần chân thực, cụ thể với nhân vật thật, bối cảnh thật, cảm xúc thật, dữ liệu thật và giá trị thật. “Chúng ta có thể kể về thành tựu, nhưng cũng cần kể về nỗ lực vượt khó. Có thể kể về vẻ đẹp, nhưng cũng cần kể về hành trình gìn giữ vẻ đẹp ấy”, ông đề nghị. Thêm vào đó, ngân hàng câu chuyện phải giúp hình ảnh Việt Nam hiện lên như một quốc gia của tương lai, chứ không chỉ là một đất nước của quá khứ.
PGS-TS Bùi Hoài Sơn cũng nhấn mạnh rằng ngân hàng câu chuyện Việt Nam cần bảo đảm 6 chữ: “đúng, hay, đẹp, thật, mới, lan tỏa”. Đúng về lịch sử và dữ liệu; hay về cách kể; đẹp về giá trị; thật về cảm xúc; mới về góc nhìn; và đủ sức lan tỏa trong môi trường truyền thông toàn cầu. “Khi làm được điều đó, chúng ta không chỉ quảng bá Việt Nam ra thế giới, mà còn giúp chính người Việt hiểu sâu hơn, tự hào hơn và tự tin hơn về câu chuyện của dân tộc mình”, ông khẳng định.
Hệ thống biểu tượng, thông điệp
Để quảng bá hình ảnh Việt Nam – quốc gia của tương lai, theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, bên cạnh những biểu tượng quen thuộc như áo dài, nón lá, phở, vịnh Hạ Long, phố cổ Hội An… cần có thêm những thông điệp và hệ biểu tượng mới hoặc được làm mới. “Việt Nam hôm nay cần được nhận diện thêm bằng những biểu tượng của hòa bình, sáng tạo, đổi mới, phát triển xanh, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa, đô thị sáng tạo và trách nhiệm quốc tế. Một quốc gia muốn bước vào tương lai thì hệ biểu tượng của quốc gia ấy cũng phải được làm mới”, ông chia sẻ.
Hệ biểu tượng đó có thể là: Việt Nam – quốc gia của hòa bình và hòa giải; Việt Nam – điểm đến của sáng tạo và cơ hội; Việt Nam – đất nước của di sản sống; Việt Nam – bếp ăn của thế giới với văn hóa ẩm thực đa dạng… “Biểu tượng ấy không phủ định biểu tượng cũ, mà làm cho chúng có đời sống mới trong bối cảnh mới”, PGS-TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
TS Nguyễn Thu Thủy (Trường Khoa học nghệ thuật và liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội) đặc biệt chú ý đến ngôn ngữ đa phương tiện của ngân hàng câu chuyện Việt Nam. Theo bà, ngân hàng nên có đa dạng chất liệu thể hiện, chẳng hạn: về hình ảnh có thể gồm hình chụp, hình hoạt hình, hay hình dạng vecto đối với các hoa văn trang trí cổ đậm dấu ấn Việt… Trong một câu chuyện, ví dụ về ẩm thực Việt, cũng nên có các mục khác nhau: tư liệu ảnh, tư liệu phim, tư liệu game… Điều này giúp việc tra cứu và ứng dụng linh hoạt hơn.
Về cách vận hành, TS Nguyễn Thu Thủy cho rằng ngân hàng có thể chia làm nhiều lớp: phần khai thác miễn phí và phần khai thác có thu phí. Trong đó, các đơn vị ngoại giao có thể khai thác miễn phí. “Tôi nghĩ đây sẽ là một ngân hàng mà các nhà ngoại giao rất cần, giúp họ thuận lợi trong công việc giới thiệu hình ảnh quốc gia”, bà nói.
Chuyên gia cũng cho rằng hoàn toàn có thể học hỏi kinh nghiệm xúc tiến hình ảnh của Thái Lan. Ở đó, doanh nghiệp cùng nhà nước chi trả cho việc xây dựng kho tư liệu hình ảnh để quảng bá. “Điều này vừa là hợp tác công tư, vừa có tác dụng với doanh nghiệp khi họ có cơ hội quảng bá hình ảnh theo nhu cầu của mình”, TS Nguyễn Thu Thủy nhìn nhận.
