Vải thiều Việt: Nghịch lý giá cả từ trong nước ra thế giới
Một nghịch lý thú vị đang diễn ra với vải thiều Việt Nam: trong khi tại quê nhà, loại quả này có lúc giá chỉ còn hơn chục nghìn đồng một cân, thậm chí rơi xuống dưới 10.000 đồng/kg và phải kêu gọi "giải cứu", thì khi xuất khẩu sang Nhật Bản, nó lại được xem như một món quà biếu sang trọng với giá cao ngất ngưởng. Sự chênh lệch này không chỉ làm nhiều người bất ngờ mà còn hé lộ câu chuyện sâu xa về giá trị và thị trường.
Từ khủng hoảng thừa trong nước đến đỉnh cao quốc tế
Tại Việt Nam, vải thiều từng đối mặt với tình trạng dư thừa nghiêm trọng. Vào một số thời điểm, người dân Thủ đô phải tham gia chiến dịch "giải cứu" vải thiều Bắc Giang, với các điểm bán lưu động tiêu thụ hàng tấn mỗi ngày và người mua xếp hàng dài chờ đợi. Không chỉ vì tinh thần ủng hộ nông dân, mà còn bởi vải đầu mùa ngon, giá rẻ khiến ai nấy đều tranh thủ mua từ vài cân đến 5-10kg mỗi lần. Tại các "thủ phủ" như Lục Ngạn hay Chũ, giá vải đầu vụ 2025 từng ở mức 35.000 - 40.000 đồng/kg, nhưng sau đó nhanh chóng giảm mạnh, có nơi sụt tới 50%, phản ánh sự bấp bênh của thị trường nội địa.
Trái ngược hoàn toàn, tại Nhật Bản, vải thiều Việt Nam lại có số phận khác biệt. Những chùm vải được đóng hộp cẩn thận, bày bán trong siêu thị với giá lên tới khoảng 1.800 yên/kg, tương đương hơn 300.000 đồng/kg, cao gấp hàng chục lần so với trong nước. Sản phẩm này không phải lúc nào cũng có sẵn và thường được săn đón như một mặt hàng tuyển chọn, biến từ thứ quả bình dân thành biểu tượng xa xỉ.
Hàm lượng dinh dưỡng "vàng" làm nên giá trị đặc biệt
Nghịch lý về giá không phải ngẫu nhiên mà dựa trên giá trị dinh dưỡng phong phú của vải thiều. Theo Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, vải thiều chứa 82% nước và 16,5% carbohydrate, giàu chất xơ, vitamin C, B, E cùng các khoáng chất như kẽm, sắt, magie. Đặc biệt, mỗi 100g vải cung cấp khoảng 71.5mg vitamin C, gần như đáp ứng đủ nhu cầu hàng ngày của người trưởng thành.
Vải thiều còn được biết đến với hàm lượng polyphenol cao, một hợp chất chống oxy hóa mạnh giúp bảo vệ gan và tuyến tụy. Tại Nhật Bản, Hiệp hội nhập khẩu hoa quả thậm chí giới thiệu loại quả này như nguồn cung cấp axit folic dồi dào, có lợi cho phụ nữ mang thai và người thiếu máu, góp phần tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên. Những giá trị này giải thích phần nào lý do vải thiều được đánh giá cao trên thị trường quốc tế.
Hành trình 5 năm chinh phục thị trường khó tính Nhật Bản
Để đạt được vị thế như ngày nay, vải thiều Việt Nam đã trải qua một cuộc marathon kỹ thuật kéo dài 5 năm. Từ năm 2014, Cục Bảo vệ thực vật bắt đầu nỗ lực đưa vải thiều sang Nhật, nhưng phải đến cuối năm 2019, Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp Nhật Bản mới chính thức chấp thuận với các điều kiện kiểm dịch thực vật chặt chẽ chưa từng có. Việc Nhật Bản chỉ đáp ứng khoảng 5% nhu cầu nội địa do khí hậu không phù hợp đã mở ra cơ hội vàng cho sản phẩm Việt.
Mỗi quả vải xuất khẩu phải trải qua quy trình tuyển chọn gắt gao, từ kích thước, màu sắc đến độ chín, đảm bảo tiêu chuẩn cao nhất. Vận chuyển bằng đường hàng không kết hợp công nghệ bảo quản tiên tiến giúp giữ nguyên hương vị và màu sắc, nhưng cũng đẩy chi phí lên cao. Tuy nhiên, người tiêu dùng quốc tế sẵn sàng chi trả để nhận được sự an tâm về chất lượng và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật được kiểm soát ở mức bằng không.
Tương lai rộng mở và bài học về chuỗi giá trị
Sức hút của vải thiều không dừng lại ở trái cây tươi. Các doanh nghiệp Nhật Bản đang khảo sát vùng trồng tại Bắc Giang và Hải Dương để chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm như thức uống lên men, vải sấy khô cao cấp và ứng dụng trong mỹ phẩm. Điều này mở ra hướng đi đa dạng, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản Việt.
Việc vải thiều trở thành chủ đề thảo luận trong các cuộc họp kinh doanh tại Nhật Bản khẳng định một bài học quan trọng: khi đầu tư bài bản, chọn lọc kỹ lưỡng và có chứng nhận quốc tế, nông sản không còn là sản phẩm bình dân mà trở thành đại sứ văn hóa, mang lại niềm tự hào và giá trị kinh tế bền vững. Hành trình từ "giải cứu" đến hàng xa xỉ của vải thiều minh chứng cho tiềm năng to lớn của nông sản Việt Nam trên trường quốc tế.
