Đào Hữu Quý, 32 tuổi, là một TikToker nổi tiếng tại Huế, chuyên giới thiệu di sản văn hóa trên các nền tảng mạng xã hội. Kênh TikTok của anh thường đăng tải những clip ngắn về văn hóa và ẩm thực Huế. Gần đây nhất, series Thực phổ bách thiên của anh đã thu hút hơn 115.000 lượt theo dõi.
Sách dạy nấu 100 món ăn bằng thơ
Theo tư liệu lịch sử, cuốn sách Thực phổ bách thiên được xuất bản năm 1915. Đây là tác phẩm dạy nấu ăn bằng thơ của bà Trương Đăng Thị Bích (1862 - 1947), tự Tỷ Quê, vợ của Hiệp tá đại học sĩ Nguyễn Phúc Hồng Khẳng, tức con dâu của Tùng Thiện vương Miên Thẩm. Chính Tùng Thiện vương Miên Thẩm, được mệnh danh là "Ông hoàng thơ", đã viết lời tựa cho công trình đặc sắc này, với những lời khen ngợi bằng thơ: "Bắt chước bà gia (mẹ chồng) thuở dọn xơi/ Làm thành thực phổ dạy cho người/ Dâu con cháu chắt coi mà học/ Một miếng ăn ngon tiếng để đời".
Thực phổ bách thiên gồm 102 bài thơ. Ngoài bài tựa của Tùng Thiện vương và bài tổng luận về nguyên tắc chế biến, còn lại 100 bài thơ thất ngôn tứ tuyệt dạy cách nấu 100 món ngon xứ Huế. Trong đó, 30 món là cao lương mỹ vị như yến sào, nem công, gân nai, vi cá, bào ngư, cửu khổng…; phần còn lại là những món dân dã như mắm, dưa, nem, tré, rau, quả…
Bí quyết chế biến món ăn trong Thực phổ bách thiên là nghệ thuật kết hợp các loại gia vị để tạo nên hương vị thơm ngon và tốt cho sức khỏe. Ví dụ: "Canh bầu thì thích lá rau hao/ Cho biết rau hành bỏ bí đao/ Hầm mít lại ưa sân với lốt/ Bí ngô thời phải tỏi gia vào…".
Không chỉ đơn thuần dạy nấu 100 món ăn Huế, cuốn sách còn đề cập đến nhiều khía cạnh của nghệ thuật nội trợ, giúp tạo nên bữa ăn ngon trong gia đình tùy theo điều kiện kinh tế.
Sách thơ được dựng thành phim
Với phong cách trẻ trung, phục trang áo dài truyền thống và chất giọng Huế nhẹ nhàng, ấm áp, Đào Hữu Quý đã làm "sống lại" từng món ăn trong Thực phổ bách thiên. Sử dụng đạo cụ là góc bếp gia đình tại Huế, Quý bày các nguyên liệu như trong sách, tỉ mẩn vừa chế biến vừa đọc thơ. Những món ăn xứ Huế hiện ra sinh động, tươi ngon. Đến nay, series Thực phổ bách thiên đã sản xuất và phát hành 16 tập với 16 món ăn, được đông đảo người xem đón nhận.
Tốt nghiệp chuyên ngành kinh tế tại Trường ĐH Kinh tế - ĐH Huế, Quý từng làm kế toán tại TP.HCM trong 5 năm. "Tuy có việc làm đúng chuyên môn, nhưng không hiểu sao mình vẫn nhớ Huế và luôn muốn quay về. Một lần mình bị ốm phải nghỉ làm, nhân cơ hội đó mình bỏ việc để về Huế luôn", Quý chia sẻ lý do trở thành người giới thiệu ẩm thực Huế nói chung và Thực phổ bách thiên nói riêng.
Sau khi về Huế, Quý làm người mẫu áo dài cho chương trình Áo dài show. Tại đây, tiếp xúc với nhiều anh chị làm văn hóa, Quý học hỏi được nhiều và suy nghĩ cần phải làm gì đó để quảng bá, lan tỏa giá trị di sản Huế.
Gia đình Quý có truyền thống nấu nướng. Ông nội là Đào Hữu Quế từng làm đầu bếp cho khách sạn Morin trước năm 1960. Cha của Quý được ông nội truyền dạy nghề nấu ăn, nhưng không hành nghề mà chủ yếu phục vụ gia đình. Quý từ nhỏ đã phụ giúp cha làm bếp nên khá thành thạo trong chế biến món ăn.
"Có lẽ đó cũng là cơ duyên, nên khi bắt tay vào làm các clip giới thiệu về ẩm thực Huế, mình luôn tự tin và cảm thấy rất gần gũi, tự nhiên", Quý tâm sự.
Đào Hữu Quý cho biết Thực phổ bách thiên là những bài thơ dạy nấu ăn rất cô đọng, mỗi món chỉ gói gọn trong 4 câu thơ thất ngôn. Để món ăn được diễn đạt thành phim, thành câu chuyện lột tả hết tinh túy của ẩm thực lẫn cách chế biến, cần đầu tư rất nhiều. Đây là series phim của Đài Phát thanh - Truyền hình Huế (Hue TV) phối hợp với Đào Hữu Quý thực hiện. Chương trình làm đến tập 16 thì tạm ngưng do thiếu kinh phí.
Chi phí thực hiện một tập phim (giới thiệu một món ăn) khoảng 12 - 15 triệu đồng, bao gồm chuẩn bị đạo cụ, diễn viên, quay phim, thuê nghệ nhân… "Chương trình hiện tại đã tạm ngưng, khi nào có điều kiện mình sẽ làm tiếp", Quý chia sẻ.
Hiện tại, để lan tỏa thêm những câu chuyện trải nghiệm di sản của mình, Quý lập thêm kênh Facebook, YouTube… và đang ấp ủ thực hiện nhiều series giới thiệu về ẩm thực, làng nghề Huế.
"Càng làm, mình càng nhận thấy Huế còn quá nhiều giá trị độc đáo, đặc sắc mà đến nay chưa khai thác hết. Đối với mình, điều trăn trở nhất vẫn là vì sao Huế nhiều tiềm năng, nhiều tài nguyên như vậy mà du khách vẫn thiếu những nơi mua sắm, thiếu nơi trải nghiệm di sản đúng nghĩa", Quý bày tỏ. Điều đó càng thôi thúc Quý cùng nhiều bạn trẻ khác ấp ủ ý tưởng hình thành những không gian văn hóa, để Huế có nơi xứng tầm cho du khách trải nghiệm.
