Cứ mỗi dịp đầu hè, cánh rừng ở vùng cao huyện Minh Hóa cũ (tỉnh Quảng Trị), nay thuộc các xã Minh Hóa, Kim Phú, Kim Điền, Dân Hóa và Tân Thành, lại trở nên rộn ràng khi những "thợ rừng" bước vào mùa săn trứng kiến. Công việc này không chỉ mang lại thu nhập cao mà còn góp phần gìn giữ nét văn hóa ẩm thực độc đáo của địa phương.
Cách săn trứng kiến truyền thống
Ông Đinh Thanh Sơn (SN 1965, trú xã Minh Hóa, Quảng Trị), một thợ săn trứng kiến lão luyện, cho biết trứng kiến được khai thác chủ yếu từ loài kiến đen và kiến đỏ làm tổ trên các cành cây cao. Khi phát hiện tổ kiến, các thợ săn dùng cây sào tre dài 10-15 mét có móc neo để kéo gãy cành có tổ kiến xuống đất, sau đó đưa về bãi đất trống để lấy trứng. Những tổ kiến nhìn bên ngoài xù xì, xấu xí nhưng bên trong chứa những quả trứng nhỏ xíu, màu trắng vàng.
"Công đoạn lấy trứng kiến được xem là khó khăn nhất, bởi kiến thợ sẽ bò ra rất nhiều và tấn công người", ông Sơn chia sẻ. Theo ông, những người có kinh nghiệm sẽ dùng que gỗ vót nhọn đâm vào tổ, gõ nhẹ để trứng và kiến thợ tách ra; trứng kiến rơi xuống chậu. Sau đó, lợi dụng nắng khô để kiến tản ra, chỉ còn lại những quả trứng trắng tinh.
"Lấy trứng kiến kiểu này không làm tổn hại đến kiến thợ nên chúng có thể làm lại tổ cho mình khai thác những năm sau. Công việc của những người đi săn trứng kiến là sàng loại bỏ bụi rồi cho những hạt trứng kiến như hạt gạo vào túi, đưa về nấu ăn hoặc bán. Đó cũng là phương pháp khai thác trứng kiến bền vững, giúp bà con vùng cao có thêm thu nhập", ông Sơn cho biết thêm.
Giá trị ẩm thực và kinh tế
Sau khi sơ chế, trứng kiến được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như trứng kiến xào, nấu lá bún, rán chả hoặc kết hợp với các loại rau rừng. Hương vị béo ngậy, thơm bùi của trứng kiến tạo nên nét riêng biệt cho ẩm thực vùng cao Quảng Trị.
Bà Đinh Thị Thơ (trú tại xã Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị) cho biết: "Nghề săn trứng kiến không những mang lại nguồn thu nhập khá, món ăn chế biến từ loại trứng này còn là nét văn hóa đặc trưng lâu đời của người dân địa phương. Dịp hè, khách đến Minh Hóa sẽ gặp những mẻ trứng kiến bày bán ở chợ hoặc các món ăn chế biến từ trứng kiến tại các quán ăn, nhà hàng".
Mỗi ngày vào rừng, người dân vùng núi Minh Hóa có thể kiếm được 2-3 kg trứng kiến, thậm chí có thợ rừng mang về gần 5 kg. Hiện nay, trứng kiến có giá dao động 250.000-300.000 đồng/kg. Anh Trần Hương Giang, đầu bếp Nhà hàng Vũ Thảo (xã Minh Hóa), chia sẻ: "Mỗi khi có khách từ xa đến, người dân luôn cố gắng kiếm cho được trứng kiến để đãi. Món ngon nhất là trứng kiến nấu với lá bún tạo vị chua, vừa mát vừa ngon".
Khai thác bền vững và lưu ý an toàn
Theo lãnh đạo UBND xã Minh Hóa, khai thác trứng kiến làm món ăn là hoạt động truyền thống, góp phần cải thiện thu nhập cho bà con. Tuy nhiên, địa phương khuyến cáo người dân khai thác theo hướng bền vững, không tận diệt, tránh ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và nguồn lợi tự nhiên. Người dân được nhắc nhở tuân thủ các quy định về bảo vệ rừng, đảm bảo an toàn và phòng chống cháy rừng, đặc biệt trong mùa nắng nóng.
Theo chuyên gia, trứng kiến là thực phẩm giàu dinh dưỡng, chứa nhiều protein, axit amin và chất béo tốt. Tuy nhiên, trứng kiến không chứa độc tố nhưng tiềm ẩn nguy cơ dị ứng cao, đặc biệt với người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiền sử dị ứng thực phẩm. Phản ứng dị ứng có thể xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn. Các triệu chứng nhẹ gồm nổi mề đay, ngứa, trong khi trường hợp nặng có thể gây phù nề môi, lưỡi, họng, khó thở, tụt huyết áp và sốc phản vệ nguy hiểm đến tính mạng.
Các chuyên gia khuyến cáo, để phòng tránh dị ứng thức ăn, mọi người nên tìm hiểu tiền sử dị ứng của gia đình, không cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch yếu dùng thử thực phẩm lạ. Việc sử dụng trứng kiến cần thận trọng để đảm bảo an toàn sức khỏe.
