Thoạt nhìn, ruốc sông giống như những hạt cát li ti, nhưng đây lại là đặc sản quen thuộc của người dân vùng Thái Bình cũ (nay thuộc Hưng Yên), Hải Phòng và Nam Định cũ (nay thuộc Ninh Bình). Loài giáp xác nhỏ bé này được tìm thấy nhiều ở khu vực ven sông nước lợ, nơi có bãi triều rộng lớn.
Đặc điểm và cách đánh bắt ruốc sông
Ruốc sông có kích thước rất nhỏ, thường có màu xanh đen hoặc nâu hồng, nâu sậm. Ruốc già có màu đậm, còn ruốc non màu nâu hồng nhạt. Chúng xuất hiện nhiều ở vùng cửa sông nước lợ, khi nước rút để lộ lớp bùn mềm mịn, người dân bắt đầu vào mùa đánh bắt.
Anh Nguyễn Việt Quốc, sống tại xã Tây Thụy Anh (tỉnh Hưng Yên), chia sẻ với phóng viên Dân trí: “Nhìn từ xa giống như một nắm cát đen li ti. Loài này xuất hiện nhiều ở vùng cửa sông nước lợ. Người dân phải sử dụng các loại lưới rất mịn mới có thể đánh bắt được”. Dụng cụ đánh bắt là hình phễu làm bằng vải mỏng, bền nhưng dễ thoát nước, được đặt ở chỗ nước xa bờ, đóng cọc tre gỗ cố định. Con ruốc theo dòng nước trôi vào và mắc lại.
Giá cả và cách chế biến ruốc sông
Vào vụ, giá ruốc sông dao động từ 70.000 đến 90.000 đồng/kg, tùy từng nơi và thời điểm. Tùy từng địa phương, ruốc sông có màu hơi khác nhau, nhưng đều có mùi tanh nhẹ đặc trưng.
Tại xã Tây Thụy Anh, anh Quốc cho biết cách chế biến phổ biến nhất là rim cùng mít đực (hoa đực của cây mít, không đậu quả). Hoa mít được thái nhỏ rồi rim với ruốc. Ngoài ra, người địa phương còn xào ruốc với lá lốt để giữ vị ngọt tự nhiên. Sau khi chế biến, ruốc chuyển sang màu nâu hồng bắt mắt, giữ độ ngậy và vị đậm đà. Anh Quốc nói: “Món này rất bén cơm. Chỉ cần một đĩa ruốc rim là có thể ăn hết vài bát cơm”.
Ruốc sông ở Hải Phòng
Ở Hải Phòng, người nội trợ biến tấu thành ruốc rang, ruốc kho, nhưng phổ biến nhất là ruốc sốt cà chua ăn kèm với rau sống. Công đoạn sơ chế ruốc tốn thời gian: đổ ruốc vào khăn xô, thả xuống chậu nước, khuấy đều để loại bỏ chất bẩn, rửa 2-3 lần đến khi nước trong, ruốc mịn như hạt cát. Sau đó rim với cà chua, thêm gừng đập dập, khế chua hoặc me chua, nêm nếm rau thơm, hành, mùi là có thể dùng.
Nhiều thực khách lần đầu nhìn thấy ruốc sông đều e dè vì hình dáng giống cát hoặc đất bùn, nhưng sau khi thưởng thức lại bất ngờ bởi hương vị thơm ngọt đặc trưng. Đối với người dân sống gần cửa sông, ruốc sông không chỉ là món ăn mà còn là ký ức tuổi thơ gắn liền với những lần theo người lớn đi xúc ruốc. Từ loài sinh vật bé nhỏ, nhiều thế hệ đã tạo nên những món ăn đậm hương vị quê nhà, trở thành nét riêng khó tìm thấy ở nơi khác.
