Đối với người Việt Nam, rau muống là loại rau quen thuộc, thân thương và được yêu thích nhất. Tuy nhiên, tại nước Mỹ, loại rau này lại có số phận đầy thăng trầm. Chính quyền Mỹ từng đưa rau muống vào danh sách những loài thực vật bị cấm ngặt nghèo. Việc buôn bán hay trồng trọt rau muống từng bị coi là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng ở nhiều tiểu bang.
Lịch sử thăng trầm của rau muống tại Mỹ
Rau muống được cho là theo chân các cộng đồng di cư từ Đông Nam Á và Trung Quốc đến Mỹ vào khoảng nửa sau thế kỷ 20. Ban đầu, nó chỉ là cây trồng nhỏ lẻ trong vườn gia đình hoặc cộng đồng nhập cư để vơi đi nỗi nhớ quê hương. Bước ngoặt xảy ra khi rau muống thoát ra khỏi khu vườn và phát tán vào hệ thống sông ngòi, kênh rạch tự nhiên, đặc biệt tại bang Florida. Với khí hậu cận nhiệt đới nóng ẩm, rau muống phát triển bùng nổ, tạo thành thảm thực vật khổng lồ làm tắc nghẽn dòng chảy và tiêu diệt các loài cây bản địa.
Đến năm 1973, bang Florida chính thức đưa rau muống vào danh sách thực vật bị cấm. Năm 1983, Chính phủ Liên bang Hoa Kỳ xếp rau muống vào nhóm "Cỏ dại độc hại liên bang" (Federal Noxious Weed), đồng nghĩa với việc cấm vận chuyển, buôn bán và trồng trọt trên toàn lãnh thổ trừ khi có giấy phép đặc biệt từ Bộ Nông nghiệp (USDA). Thời kỳ này, trồng một luống rau muống sau nhà có thể dẫn đến án phạt hành chính nặng nề hoặc bị tịch thu toàn bộ cây trồng.
Trong suốt những năm 1990 và đầu thập niên 2000, cuộc chiến pháp lý quanh rau muống trở nên căng thẳng. Đối với nhiều cộng đồng gốc Á, rau muống là thực phẩm thiết yếu. Nhu cầu tiêu thụ lớn trong khi nguồn cung bị cấm đã dẫn đến hình thành "thị trường đen". Nhiều tổ chức cộng đồng và chủ trang trại gốc Á vận động hành lang, gửi đơn kiến nghị lên chính quyền các bang. Nhờ đó, một số bang bắt đầu thay đổi luật lệ. Texas là bang tiên phong nới lỏng quy định vào năm 2005, cho phép mua rau muống tại siêu thị nhưng việc trồng trọt vẫn phải đăng ký. Florida, bang từng kiểm soát gay gắt nhất, cũng cho phép canh tác rau muống thương mại từ năm 2013 nhưng dưới sự giám sát chặt chẽ.
Ba lý do khiến rau muống bị dè chừng tại Mỹ
Sự hắt hủi này không đến từ hương vị hay giá trị dinh dưỡng, mà xuất phát từ những lo ngại sâu sắc về an ninh môi trường và kinh tế. Loại rau lá xanh này từng bị coi là "kẻ thù" tại nước Mỹ vì ba nguyên nhân chính.
Đặc tính xâm lấn mạnh mẽ
Lý do hàng đầu khiến rau muống bị đưa vào "danh sách đen" là khả năng sinh trưởng và phát tán đáng kinh ngạc. Với thân rỗng và khả năng nổi trên mặt nước, rau muống nhanh chóng tạo thành thảm thực vật khổng lồ, dày đặc bao phủ bề mặt ao, hồ và kênh rạch. Sự che phủ này ngăn ánh sáng mặt trời chiếu xuống, làm gián đoạn quang hợp của tảo và thực vật thủy sinh bản địa. Khi chúng chết, hàm lượng oxy trong nước sụt giảm, gây ngạt cho cá và sinh vật thủy sinh. Tốc độ phát triển nhanh đến mức rau muống có thể thay đổi hoàn toàn cấu trúc hệ sinh thái nước ngọt chỉ trong thời gian ngắn. Đối với nhà quản lý môi trường Mỹ, rau muống là "chiến binh" xâm lược đe dọa đa dạng sinh học vùng đất ngập nước.
Tác động tiêu cực đến hạ tầng
Bên cạnh thiệt hại môi trường, rau muống gây rắc rối lớn về kỹ thuật và kinh tế cho hệ thống hạ tầng. Tại các tiểu bang có hệ thống kênh mương phục vụ nông nghiệp và thoát lũ, rau muống là cơn ác mộng. Những thảm rau đan xen chặt chẽ tạo thành rào cản tự nhiên, làm chậm dòng chảy và gây tắc nghẽn cống rãnh. Trong mùa mưa bão, tình trạng này làm tăng nguy cơ ngập lụt cục bộ, gây thiệt hại cho nhà cửa và cây trồng. Ngoài ra, rau muống còn là kẻ thù của giao thông đường thủy nội địa, thân rau dài dễ quấn vào chân vịt tàu thuyền, làm hỏng động cơ và gây nguy hiểm. Việc nạo vét và tiêu diệt rau muống tiêu tốn nhiều ngân sách mỗi năm.
Nguy cơ sức khỏe
Một lý do khác khiến cơ quan y tế và nông nghiệp Mỹ lo ngại là khả năng hấp thụ kim loại nặng và chất độc hại từ môi trường của rau muống. Rau muống có đặc tính hấp thụ mạnh các chất từ nguồn nước. Khi người dân tự ý thu hái rau muống mọc dại để ăn, họ đối mặt với nguy cơ ngộ độc thực phẩm tích tụ lâu dài. Khác với quy trình kiểm soát nông sản nghiêm ngặt tại trang trại được cấp phép, rau muống mọc ngoài kiểm soát không đảm bảo tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm. Hơn nữa, rau muống còn là vật chủ trung gian của một số ký sinh trùng đường ruột như sán lá gan lớn nếu không được nấu chín kỹ. Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tránh rủi ro pháp lý, các quy định cấm đoán được duy trì trong thời gian dài.
