Hành trình phục dựng hương vị quê hương từ món chả dam
Trong nhịp sống hiện đại hối hả, nhiều giá trị ẩm thực truyền thống dần bị lãng quên. Tuy nhiên, chị Trần Thị Hậu ở Hưng Nguyên, Nghệ An đã chọn con đường "đi ngược ký ức", quyết tâm khôi phục món chả dam - một món ăn dân dã từng gắn bó với bao thế hệ người dân vùng lúa nước.
Từ ký ức tuổi thơ đến quyết tâm khởi nghiệp
Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Xô Viết Nghệ Tĩnh giàu truyền thống, chị Hậu luôn thấm nhuần tinh thần kiên cường. Trong ký ức tuổi thơ, chả dam không chỉ là món ăn mà còn là "cứu cánh" trong những ngày giáp hạt. Được làm từ cua đồng (dam), bột, lá nghệ và gia vị dân dã, món ăn mang hương vị mộc mạc đậm đà. Thế nhưng, khi đời sống khấm khá hơn, chả dam dần biến mất khỏi mâm cơm, chỉ còn trong ký ức người lớn tuổi.
Năm 2022, chị Hậu mạnh dạn khởi nghiệp với chả dam dù gần như không có gì trong tay: không công thức chuẩn, không kinh nghiệm sản xuất, không người hướng dẫn. Chị chỉ có ký ức rời rạc và quyết tâm giữ lại hương vị quê nhà. Chị tìm đến các bậc cao niên, hỏi han, ghi chép từng chi tiết nhỏ.
Vượt qua thất bại để tìm lại "hồn cốt"
Khi bắt tay vào làm, mọi thứ không hề đơn giản. Mẻ chả thì nhão, không kết dính; mẻ khác lại khô cứng, vỡ vụn; có khi hương vị sai lệch hoàn toàn. Nhiều lần thất bại, nhưng chị không bỏ cuộc. Bằng sự kiên trì, chị dần lần tìm lại "hồn cốt" của món ăn tưởng như đã thất truyền.
Bước ngoặt đến khi chị tìm ra công thức phù hợp, đặc biệt là việc thay thế bột khoai bằng bột gạo tẻ. Sự điều chỉnh này giúp chả đạt độ dẻo, kết dính tốt hơn mà vẫn giữ được hương vị đặc trưng. Những nguyên liệu quen thuộc như cua đồng, gừng, tiêu, lá nghệ, vỏ quýt khô… được giữ nguyên, tạo nên hương vị vừa thân thuộc vừa riêng biệt.
Chuyển mình thành sản phẩm OCOP chất lượng
Không dừng lại ở phục dựng, chị Hậu còn cải tiến quy trình sản xuất theo hướng khoa học, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, chuẩn hóa từng công đoạn từ sơ chế đến nướng trên lá chuối. Chả dam vì thế không chỉ trở lại, mà còn mang diện mạo mới, vừa đậm đà hồn quê, vừa phù hợp với thị hiếu hiện đại.
Những ngày đầu, sản phẩm chỉ được tiêu thụ trong phạm vi nhỏ. Nhưng nhờ hương vị đặc trưng và sự chỉn chu, chả dam nhanh chóng được thị trường đón nhận. Nhiều người con xa quê khi thưởng thức đã xúc động vì tìm lại được hương vị tuổi thơ. Đơn hàng tăng nhanh, có thời điểm cơ sở sản xuất phải hoạt động hết công suất.
Cuối năm 2024, chả dam của chị Trần Thị Hậu được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao - cột mốc quan trọng khẳng định chất lượng và thương hiệu. Từ một món ăn dân dã từng bị lãng quên, chả dam nay đã trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Lan tỏa giá trị và hướng đến tương lai
Chị Hậu được vinh danh trong Chương trình "Phụ nữ Việt tự tin làm kinh tế" do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Unilever tổ chức, đồng thời nhận nhiều bằng khen vì thành tích trong xây dựng và phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2023-2025.
Mô hình của chị không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần tạo việc làm cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ. Cơ sở sản xuất duy trì việc làm ổn định, đồng thời thu mua cua đồng cho người dân trong vùng, giúp tăng thu nhập và thúc đẩy kinh tế địa phương.
Theo Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Hưng Nguyên Hoàng Thị Thúy Hằng, mô hình sản xuất chả dam OCOP của chị Hậu là điển hình tiêu biểu trong phong trào phụ nữ phát triển kinh tế, vừa tạo sinh kế, vừa gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống.
Dẫu đạt được nhiều thành quả, chị Hậu vẫn mong muốn tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, mở rộng thị trường, đưa chả dam vào các kênh phân phối lớn hơn. Nhưng trên hết, điều chị trăn trở vẫn là giữ được hương vị nguyên bản. "Tôi muốn mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa, mà còn là câu chuyện về quê hương!", chị Hậu chia sẻ.
Từ vùng đất Xô Viết anh hùng, câu chuyện của chị Trần Thị Hậu là minh chứng sống động cho sức mạnh của ý chí và tình yêu quê hương. Hành trình lặng lẽ nhưng bền bỉ của chị đã góp phần đánh thức một giá trị ẩm thực đang dần mai một, biến món ăn "cứu đói" năm nào thành sản phẩm OCOP mang thương hiệu địa phương.
