Nồi Giả Cầy Ngày Tết: Hồi Ức Ấm Áp Từ Làng Biển Nghèo Hà Tĩnh
Món heo nấu giả cầy ăn cùng với bún, đậu hũ và rau sống là một hương vị khó quên, đặc biệt trong những ngày Tết cổ truyền. Đối với tác giả, một người thuộc thế hệ 8X đời đầu sinh ra tại vùng quê làng biển nghèo của huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, món ăn này gắn liền với ký ức tuổi thơ đầy gian khó nhưng ấm áp tình người.
Cuộc Sống Gian Nan Bên Bờ Biển
Cuộc sống của cả gia đình phụ thuộc vào chiếc thuyền nan của bố và người bác trong xóm. Những bữa ăn đủ cơm chỉ diễn ra vào những ngày trời yên biển lặng, còn phần lớn thời gian là thiếu thốn khi cơn gió mùa đông bắc tràn về. Vào dịp cận Tết, hình ảnh cha với ánh mắt trĩu nặng nhìn những con sóng biển gầm gào từ ngoài khơi dội vào bờ vẫn còn in đậm trong tâm trí.
Tiếng thở dài của những người đàn ông mỗi khi trời rạng sáng, cùng nhau ra biển để nắm tình hình và quyết định có nên ra khơi hay không, phản ánh nỗi lo lắng về miếng ăn ngày Tết. Thế nhưng, Tết vẫn đến, và lũ trẻ trong làng chỉ mong chờ được ăn thịt mỡ, bánh chưng và cùng nhau nhặt pháo rụng từ các nhà xung quanh.
Nhiệm Vụ Đặc Biệt Trong Những Ngày Cận Tết
Hơn 40 năm đã trôi qua, nhưng nhiệm vụ mà mẹ giao vào những ngày cận Tết vẫn văng vẳng trong ký ức. Mẹ thường phân công cụ thể: "Thằng Dương, thằng Duy nạo riềng. Riềng già nên mài dao sắc và nhọn để làm cho sạch mẻ giả cầy mới ngầm và ngon. Thằng Thùy lấy nồi bảy chùi sạch sẽ cho mẹ". Công việc làm sạch riềng luôn khó khăn, vì mẹ chọn những củ riềng già, thơm và có vỏ cứng.
Nhiều người có thể ngạc nhiên khi nghe đến hai từ "giả cầy" trong dịp Tết, vì nó nghe có vẻ xui xẻo hoặc kiêng cữ. Đặc biệt, ở quê tôi – một làng biển với nhiều tục lệ kiêng cữ – điều này càng trở nên đáng chú ý. Tuy nhiên, món giả cầy ở đây thực chất rất đơn giản: chỉ gồm thịt lợn ăn thừa, riềng, mắm tôm, mật mía và tiêu.
Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Món Giả Cầy
Món ăn này không phải để thờ cúng hay tiếp đãi bạn bè, nhưng đối với nhiều gia đình ở làng biển, nó là một phần không thể thiếu trong dịp Tết. Cha tôi từng giải thích: "Món giả cầy có gì ghê gớm đâu. Cũng do đói khát mà sinh ra cái tiết kiệm cả thôi. Chỉ riềng và 'thịt vặt' nhưng sẽ níu thêm vị Tết và giúp mọi người vượt qua cơn đói trong những ngày mưa rét".
Theo phong tục địa phương, vào dịp Tết, nhiều nhà góp chung tiền để mua một con lợn, sau đó chia phần cho mỗi gia đình. Quan niệm rằng mâm cơm cúng ngày 30 và đầu năm phải có đầy đủ các phần thịt từ con lợn khiến thịt bị chia nhỏ, nhiều phần khó chế biến riêng lẻ. Tất cả đều được cho vào nồi giả cầy, tạo nên một món ăn đậm đà và tiết kiệm.
Những Khoảnh Khắc Ấm Cúng Bên Gia Đình
Những ngày Tết ở quê tôi tràn ngập niềm vui và sự đầm ấm. Khi có khách đến, trên mâm cỗ sẽ có đĩa thịt lợn luộc hoặc kho, bánh chưng xanh, hành muối và bát nước mắm cá cơm mặn chát – được mỗi gia đình muối cẩn trọng suốt năm để đãi khách. Do khách chỉ đến chúc Tết là chính, việc ăn uống chỉ mang tính hình thức, nên sau mỗi lượt khách, thức ăn thường còn dư lại.
Để tôn trọng khách tiếp theo, gia đình sẽ thay thịt, hành và nước mắm mới. Số thịt dư và nước mắm cũ được cho vào nồi giả cầy đã chuẩn bị sẵn trong góc bếp. Nhìn nồi giả cầy ngày càng đầy sau mỗi lượt khách, mẹ tôi thường nói vui: "May quá các bác để lộc cho nồi giả cầy nhiều quá". Câu nói tếu táo này, hơn 40 năm qua, vẫn quanh quẩn trong tâm trí, như một lời nhắc nhở về tình thương yêu và sự lo lắng của mẹ cho gia đình trong những ngày gió mùa đông bắc lạnh giá.
Hành Trang Cho Cuộc Sống Hiện Đại
Vài ba ngày Tết trôi qua, bánh chưng đã hết, thức ăn trong nhà cũng cạn dần. Bên ngoài, biển đông vẫn cuồn cuộn sóng, kéo theo những cơn gió mùa đông bắc và mưa giêng hai. Lúc này, nhiều gia đình lại rơi vào cảnh đói nghèo. Cha tôi từng tâm sự: "Cái tính lo xa cho gia đình của mẹ chúng bây cũng từ nghèo khổ mà ra chứ sung sướng gì. Nhà ba đứa con trai không có nồi giả cầy toàn riềng với da lợn kia lấy đâu cho chúng bay cao lớn như bây giờ". Những lời này luôn khiến anh em chúng tôi xúc động, không kìm được nước mắt mỗi khi gia đình tề tựu bên mâm cơm ngày Tết.
Cuộc sống khó khăn đã qua đi, nồi giả cầy của mẹ năm xưa giờ được thay thế bằng nhiều món ăn tươi mới, hiện đại trong tủ lạnh và ngăn đông. Tuy nhiên, đối với anh em chúng tôi, hồi ức về những ngày đói rét nhưng dậy mùi giả cầy vẫn là hành trang quý giá, động lực và niềm tin để cố gắng hơn nữa. Mỗi dịp Tết đến xuân về, được quây quần bên mâm cơm với mẹ cha và nguồn cội là điều tuyệt vời nhất.
Tết Tuyệt Nhất Là Tết Được Ở Nhà
Tác giả đã trải qua vài cái Tết xa nhà, và từ đó nhận ra rằng cái Tết tuyệt nhất không nằm ở độ lớn của pháo hoa hay giá trị của mâm cỗ. Cái Tết tuyệt nhất chính là cái Tết được ở nhà, được sum vầy bên gia đình, nơi những ký ức ấm áp về nồi giả cầy và tình thương vô bờ bến vẫn còn mãi.
