Hàng ngày, khi thủy triều rút, hàng chục người dân ở các xã Giao Ninh, Kim Đông (Ninh Bình) lại tập trung tại những dải cát mịn thuộc khu vực bãi bồi Cồn Nổi (xã Kim Đông) để săn con don - thứ 'lộc trời' ẩn mình dưới lòng cát. Đây là nghề truyền thống mang lại thu nhập ổn định cho nhiều gia đình.
Dụng cụ thô sơ, kỹ thuật tinh tế
Để bắt được don, ngư cụ duy nhất là một chiếc cào làm bằng sắt hoặc gỗ, có tay cầm bằng tre hoặc gỗ, bên dưới là hàng răng sắt nhọn cách nhau khoảng 3-5cm. Phía sau cào gắn một chiếc lưới nhỏ để hứng don, hoặc người cào đeo một chiếc giỏ/lưới ở hông để đựng. Khi thủy triều rút, người dân khom người, đưa chiếc cào thoăn thoắt xuống lớp cát để tìm don.
Bà Nguyễn Thị Lụa (trú xã Giao Ninh, Ninh Bình) chia sẻ: 'Chúng tôi xuất phát từ nhà lúc 4h sáng để qua đây. Khi thủy triều rút thì bắt đầu cào cát bắt don, đến lúc nước lên lại trở về. Mỗi ngày, chúng tôi cào được khoảng 20kg don, trừ chi phí mỗi người bỏ túi hơn 300.000 đồng.' Bà Lụa cho biết bà làm nghề này từ thuở nhỏ, đến nay đã vài chục năm. Nghề tuy vất vả nhưng giúp gia đình kiếm thêm thu nhập ngoài công việc đồng áng.
Đối mặt với nắng nóng, đòi hỏi sự kiên nhẫn
Dưới cái nắng gắt, nhiều người phải trùm kín mít từ đầu đến chân để che bớt nắng. Chị Bùi Thị Quỳnh cho hay: 'Làm nghề cào don này rất cực, nhất là những ngày nắng nóng. Chúng tôi phải tranh thủ thời gian khi thủy triều chưa lên để cào được càng nhiều càng tốt, kiếm thêm đồng ra đồng vào.'
Để bắt được don, người dân phải cào sâu xuống lớp cát, sau đó nhẹ tay nhặt những con don vừa lộ ra. Vỏ don rất mỏng, nếu quá tay làm vỡ, don sẽ bị hỏng và không thể sử dụng. Người dân chia sẻ, bí quyết của nghề này không đòi hỏi kỹ thuật cao siêu, nhưng cần sự bền bỉ, nhẫn nại và một 'đôi mắt nghề'. Để săn được nhiều don, mắt phải tinh, tay phải nhanh và phải biết phán đoán nơi chúng ẩn nấp.
Don - đặc sản nhỏ bé, hương vị đậm đà
Don có kích thước khá nhỏ, thậm chí nhỏ hơn cả con hến. Chúng cùng họ với các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ như ngao, hến, nhưng kích thước nhỏ hơn, vỏ mỏng, dẹt và có màu vàng nhạt hoặc xanh rêu bám cát. Dù nhỏ bé, don lại có vị ngọt vô cùng đậm đà, thanh mát. Một bát canh don nấu mồng tơi, rau muống hay bát cháo don nóng hổi trong những ngày hè oi ả chính là món ăn giải nhiệt tuyệt vời mà thiên nhiên ban tặng.
