Nem Rán: Hành Trình Từ Món Ăn Nhà Nghèo Đến Biểu Tượng Ẩm Thực Quốc Gia
Cuốn sách Những Món Ăn Nuôi Ta Lớn, tập hợp các tản văn của tác giả Phạm Trung Tuyến và Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, cùng công thức nấu ăn từ chef Nguyễn Mạnh Hùng, đưa độc giả vào hành trình khám phá những món ăn truyền thống trong mâm cơm người Việt. Thông điệp xuyên suốt là: Ta không chỉ ăn, ta còn nghe món ăn kể chuyện, làm sống dậy ký ức và văn hóa ẩm thực dân tộc.
Điều Kỳ Diệu Của Nem Rán Trong Ký ức Thời Bao Cấp
Nem rán, một món ăn quen thuộc, nhưng ít ai biết nguồn gốc sâu xa của nó. Tác giả Phạm Trung Tuyến chia sẻ: "Không biết ai là người đầu tiên nghĩ ra món nem rán. Chỉ chắc chắn đó không phải một người giàu có, nhưng tuyệt đỉnh thông minh." Trong thời bao cấp, khi nhiều gia đình cán bộ nghèo khó, nem rán trở thành cứu cánh cho những bữa cơm đãi khách. Với chỉ vài lạng thịt bạc nhạc, trứng vịt, hành củ, mộc nhĩ, và miến sợi, các bà nội trợ như mẹ tác giả có thể tạo ra một đĩa nem vàng ruộm, bắt mắt, đủ để chiêu đãi sáu đến tám người.
Món ăn này không chỉ no bụng mà còn mang tính biểu tượng: nghèo mà sang. Sự kết hợp tinh tế của nguyên liệu rẻ tiền—ít thịt, giá đỗ tươi mát, miến dẻo dai, và nước chấm tỏi ớt phức tạp—khiến mỗi miếng nem là một cuộc phiêu lưu khám phá hương vị. Tác giả nhấn mạnh: "Rất ít thịt, và trứng, nên thực khách sẽ nhẩn nha tìm kiếm trong mỗi cú nhai của mình vị ngọt béo của đạm."
Từ Nhà Nghèo Đến Biểu Tượng Quốc Gia
Theo thời gian, nem rán đã vượt ra khỏi khuôn khổ hiếu khách của những gia đình nghèo, trở thành một phần di sản ẩm thực Việt Nam. Tác giả kể lại: "Khi đi công tác ở nước ngoài, làm khách ở các sứ quán, các cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài, hay các gia đình Việt Kiều, tôi vẫn luôn gặp lại món nem rán." Điều này chứng tỏ nem rán đã trở thành một biểu tượng, thậm chí là quốc bảo ẩm thực, được nâng tầm với nguyên liệu đắt giá như thịt vai giòn, cua bể, tôm he, hay đông trùng hạ thảo.
Tuy nhiên, dù có sang trọng đến đâu, nem rán vẫn không thể xóa nhòa ký ức về một thời nghèo khó. Tác giả khẳng định: "Dù sử dụng nguyên liệu đắt giá đến thế nào để làm nem, tôi nghĩ nó cũng không thể vượt qua hương vị của những cái nem rẻ tiền mẹ tôi làm khi xưa." Sự tinh tế trong cách phối hợp nguyên liệu đơn giản chính là yếu tố làm nên hương vị độc đáo, khiến món ăn này sống mãi trong tâm trí người Việt.
Nghệ Thuật Trong Từng Chi Tiết
Nem rán không chỉ là món ăn, mà còn là một nghệ thuật. Trong khi phần nhân nem cho phép người nấu linh hoạt điều chỉnh nguyên liệu, thì nước chấm lại đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Tác giả giải thích: "Nước chấm nem đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối của kỹ năng nêm nếm. Thừa hay thiếu một chút thôi, dù là vị chua của chanh, độ mặn của nước mắm, vị ngọt của đường... đều có thể làm hỏng bữa nem." Mỗi bà nội trợ có công thức riêng, nhưng tất cả đều cần sự tỉ mỉ để tạo nên hương vị đặc trưng.
Ngày nay, dù đời sống khá giả hơn, nem rán vẫn giữ vị trí đặc biệt trong văn hóa Việt, đặc biệt là dịp Tết. Tác giả chia sẻ: "Cứ đến Tết là mẹ sẽ gói nem, mâm cơm cúng đầu năm không thể không có món nem rán, món ăn mang tính biểu tượng về giấc mơ sang cả của một thời nghèo khó." Điều này cho thấy nem rán không chỉ là món ăn, mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức và hiện thực.
Cuốn sách Những Món Ăn Nuôi Ta Lớn không chỉ cung cấp công thức nấu ăn, mà còn kể lại những câu chuyện sâu sắc về ẩm thực Việt, khẳng định giá trị văn hóa và tinh thần trong từng món ăn. Nem rán, với hành trình từ nhà nghèo đến biểu tượng quốc gia, là minh chứng sống động cho sự sáng tạo và bản sắc dân tộc.
