Mật Mía Làng Găng: Hương Vị Tết Truyền Thống Và Hành Trình Nâng Tầm Thương Hiệu
Theo người dân xã Nghĩa Hưng, nghề làm mật mía ở làng Găng đã có truyền thống lâu đời, gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa và kinh tế địa phương. Đến với Nghĩa Hưng, du khách dễ dàng bắt gặp những cánh đồng mía bát ngát, xanh rì – đây chính là nguồn nguyên liệu chính để người dân nơi đây sản xuất ra những giọt mật mía thơm ngon, đậm đà.
Quy Trình Sản Xuất Tỉ Mỉ Và Công Phu
Vào khoảng giữa tháng 10 Âm lịch, khi cây mía đã tích đủ lượng đường cần thiết, người dân xã Nghĩa Hưng bắt đầu thu hoạch để cung cấp cho các cơ sở sản xuất mật. So với các cây trồng khác, giá trị kinh tế từ việc nấu mật mía cao hơn đáng kể, nhưng đòi hỏi sự cẩn thận trong từng công đoạn.
Nguyên liệu mía phải được lựa chọn tỉ mỉ, đảm bảo không bị sâu bệnh và đủ độ già. Sau đó, công đoạn ép mía bằng máy giúp tăng năng suất, lấy triệt để lượng nước đường trong thân mía và giảm thiểu sức lao động. Nước mía sau khi ép sẽ được lọc qua ba lần để có nước cốt trong, sạch trước khi đưa lên bếp nấu.
Thay vì sử dụng các chảo gang đơn lẻ như trước đây, người dân làng Găng đã sáng tạo hệ thống bếp lò có thể đặt năm chảo mật nấu đồng thời, nâng cao hiệu quả sản xuất. Ông Trần Văn Hùng, một hộ sản xuất mật mía, chia sẻ: "Từ cuối tháng 10, hầu hết các gia đình trong làng đều đỏ lửa nấu mật từ sáng đến tối. Trung bình mỗi ngày, gia đình tôi nấu được 4 đến 5 thùng phi mật, và những ngày cận Tết chúng tôi đẩy mạnh sản lượng để đáp ứng nhu cầu thị trường."
Nghệ Thuật Duy Trì Lửa Và Đảm Bảo Chất Lượng
Việc duy trì lửa để đảm bảo nhiệt độ ổn định trên lò là yếu tố then chốt trong quá trình nấu mật. Mỗi mẻ mật được nấu trong khoảng 1,5 giờ, đòi hỏi người thợ phải liên tục bổ sung chất đốt và theo dõi sát sao. Nếu lửa quá to, mật dễ bị trào và cháy, có màu đen không ngon; nếu lửa nhỏ quá thì thời gian nấu kéo dài. Chỉ khi mật đạt độ sánh mịn, đặc, thơm, với màu vàng cánh dán mới được coi là đạt chuẩn chất lượng.
Sau khi nước mía cô đặc thành mật, công đoạn vớt bọt được thực hiện thêm một lần nữa trước khi để nguội và cho vào các thùng phi bảo quản. Quá trình lọc cặn vẫn tiếp diễn trong thời gian bảo quản để đảm bảo sản phẩm cung cấp ra thị trường luôn có chất lượng tốt nhất và màu sắc đẹp mắt.
Mở Rộng Sản Xuất Và Phát Triển Thương Hiệu
Sinh ra và lớn lên ở vùng trồng mía, anh Phạm Quang Yên, sinh năm 1982, luôn trăn trở với nghề truyền thống của ông cha. Dù có công việc ổn định là chủ thầu xây dựng, anh đã cùng vợ là chị Trần Thị Hằng mở xưởng sản xuất đường phên, đường phèn để nâng cao giá trị sản phẩm quê hương.
Khu xưởng của vợ chồng anh Yên rộng hàng nghìn mét vuông, với 4 hecta mía tự trồng và thu mua thêm từ người dân địa phương. Trung bình, một mẻ hơn 20 lít mật cho ra khoảng 20 kg đường phên thành phẩm, và cơ sở này nấu chừng 300 kg mật mỗi ngày. Anh Yên cho biết: "Công việc khá vất vả nhưng tôi cảm thấy vui vì phát triển được nghề truyền thống, góp phần bảo tồn di sản văn hóa."
Không chỉ dừng lại ở đường phên, cơ sở của anh Yên còn sản xuất đường phèn – loại có giá trị cao nhất, được nấu từ mật mía và để kết tinh tự nhiên trong 6-7 tháng. Loại đường này thường dùng để làm siro, ngâm mật ong, hoặc chữa ho, với sản lượng khoảng 3-4 tấn mỗi năm và giá bán từ 150.000 đến 160.000 đồng/kg.
Đầu Tư Hiện Đại Và Hướng Đến OCOP 4 Sao
Gia đình ông Trần Văn Sáng, trú tại xóm Xuân Lam, xã Nghĩa Hưng, với hơn 5ha mía tự trồng, đã đầu tư thiết bị inox và máy móc mới để nâng cao chất lượng sản phẩm. Ông Sáng chia sẻ: "Trước đây, nghề này từng mai một do thị trường thu hẹp, nhưng nhờ nhu cầu sử dụng đường phên, đường phèn tăng cao, nhiều gia đình đã quay lại và đầu tư hiện đại hóa để cạnh tranh."
Hiện nay, ở Nghĩa Hưng có hàng trăm hộ dân làm nghề mật mía, không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn tạo việc làm cho 5-7 lao động dôi dư mỗi hộ, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế địa phương. Để thích ứng với thị trường, người dân còn bán hàng qua mạng xã hội như Facebook, Zalo và sử dụng dịch vụ vận tải hàng hóa.
Ông Đinh Thế Hiển, Trưởng phòng Kinh tế xã Nghĩa Hưng, cho biết: "Bên cạnh nghề trồng lúa, nấu mật mía và làm đường phên đã trở thành hướng đi mới, sinh kế bền vững. Chúng tôi đang xây dựng đề án nâng hạng sản phẩm lên OCOP 4 sao, quy hoạch vùng nguyên liệu mía và nhắc nhở các gia đình giữ gìn thương hiệu mật mía làng Găng." Với những nỗ lực này, mật mía làng Găng không chỉ là hương vị không thể thiếu trong Tết cổ truyền mà còn hướng đến một tương lai phát triển bền vững và nâng tầm thương hiệu quốc gia.
