Không chỉ đơn thuần là chuyển đổi cây trồng, đó còn là cách người dân tìm kiếm sinh kế mới, xây dựng thương hiệu nông sản và làm giàu thêm trải nghiệm du lịch tại vùng đất cao nguyên này.
1. Măng Đen: Từ khí hậu mát lành đến vựa rau xứ lạnh
Măng Đen vốn nổi tiếng với khí hậu mát mẻ, rừng thông, hồ nước và những bản làng ẩn mình giữa đại ngàn. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, lợi thế khí hậu ấy không chỉ được khai thác cho du lịch. Trên những triền đất từng quen với cây lúa, cây bắp, nhiều hộ dân bắt đầu làm quen với các loại rau, củ, quả xứ lạnh như bắp cải, xà lách, cà chua, khoai lang Úc, khoai tây, cà rốt, bí Nhật… Từ vài mô hình ban đầu, toàn xã hiện có khoảng 180 ha rau, hoa xứ lạnh, trong đó diện tích do người dân trực tiếp sản xuất đạt khoảng 55 ha. Đáng chú ý, tại các thôn đồng bào dân tộc thiểu số như Kon Chênh, Kon Vơng Kia, mô hình liên kết trồng rau, củ, quả đã thu hút hàng chục hộ tham gia trên khoảng 10 ha đất canh tác. Năm 2026, địa phương dự kiến tiếp tục mở rộng sang thôn Kon Tu Ma, từng bước hình thành vùng sản xuất có quy mô lớn hơn, đáp ứng nhu cầu thị trường.
Ở làng Kon Chênh (xã Măng Đen), câu chuyện phát triển rau xứ lạnh lại gắn liền với chuyển đổi sinh kế trong vùng đồng bào Mơ Nâm. Mô hình của hộ ông A Phố là một thí dụ cụ thể cho sự chuyển động ấy. Gia đình ông đã chuyển một phần diện tích canh tác kém hiệu quả sang trồng khoai lang Úc, bí Nhật, cà rốt, khổ qua rừng, rau rừng, khoai tây, khoai môn, đương quy… Nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật, 3 ha rau, củ xứ lạnh của ông A Phố cho thu hoạch 2-3 vụ mỗi năm, lợi nhuận khoảng 300 triệu đồng/vụ. Từ kết quả này, nhiều hộ dân trong làng đã học theo, chuyển đổi đất kém hiệu quả sang trồng rau, củ xứ lạnh, từng bước thay đổi nếp nghĩ và cách làm kinh tế.
2. Hợp tác xã Rau xứ lạnh Măng Đen: Đầu mối liên kết sản xuất và tiêu thụ
Điểm dễ thấy trong cách làm ở Măng Đen là không để người dân tự xoay xở một mình. Hợp tác xã Rau xứ lạnh Măng Đen được xem là một đầu mối quan trọng trong liên kết sản xuất, chuyển giao kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm. Như tại thôn Kon Vơng Kia, sản phẩm của các hộ trồng rau, củ được bao tiêu, cung cấp cho hệ thống siêu thị trên cả nước. Năm 2025, sau khi trừ chi phí, HTX đạt lợi nhuận hơn 700 triệu đồng từ rau, củ và khoai lang. Những con số ấy không quá lớn nếu đặt cạnh các vùng chuyên canh lâu năm, nhưng với một địa bàn miền núi, nơi phần đông người dân còn quen sản xuất nhỏ, đó là tín hiệu đáng mừng.
Cùng với đó, Măng Đen cũng đang chú ý nhiều hơn đến nông nghiệp công nghệ cao. Năm 2025, HTX Rau xứ lạnh Măng Đen đầu tư 500 m² nhà màng hiện đại, ứng dụng hệ thống tưới tự động, máy tưới xoay và thiết bị phun tầm thấp để hạn chế tác động của thời tiết, sâu bệnh. Các loại rau đạt tiêu chuẩn VietGAP được sản xuất ổn định trong nhà màng, duy trì sản lượng khoảng 500 kg, đáp ứng nhu cầu thị trường.
3. Định hướng phát triển bền vững: Xây dựng thương hiệu và du lịch xanh
Theo ông Phạm Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Măng Đen, định hướng của địa phương không chỉ là mở rộng diện tích sản xuất, mà còn xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng trên nền tảng chuyển đổi xanh. Rau, hoa, cà-phê xứ lạnh, dược liệu hay thủy sản nước lạnh đều phải trở thành một phần trong hình ảnh Măng Đen năng động, thân thiện, giàu bản sắc, qua đó giữ chân du khách bằng cả cảnh quan, sản phẩm và trải nghiệm.
