TS. Đinh Đức Tiến, giảng viên Khoa Lịch sử tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, đã nhấn mạnh rằng mỗi vùng miền, nhóm cư dân và tộc người tại Việt Nam đều có những nét riêng biệt trong mâm cỗ ngày Tết. Sự khác biệt này chủ yếu dựa trên yếu tố sản vật, đặc sản địa phương, mùa màng và cách chế biến độc đáo của từng khu vực.
Mâm Cỗ Tết Miền Bắc: Vị Thanh Và Sự Cân Bằng
Mâm cỗ Tết của người miền Bắc thường thiên về vị thanh, với các món truyền thống như bánh chưng, xôi gấc, thịt gà hoặc thịt lợn, canh miến hoặc canh măng, chả nem, dưa hành, các loại giò (giò lụa, giò thủ, giò mỡ) và thịt đông, cùng rau xào. Dù được chuẩn bị đơn giản hay cầu kỳ, mâm cỗ này luôn đầy đủ từ món chính đến món canh, món ăn kèm và tráng miệng.
Các món được kết hợp một cách hài hòa, cân bằng hương vị, đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng mà không gây cảm giác ngán. Ví dụ, món mặn thường đi kèm với món muối chua, trong khi món dầu mỡ được cân bằng bởi món thanh đạm để giải ngấy.
Các Món Chính Trong Mâm Cỗ
- Bánh chưng: Biểu tượng linh thiêng với hình vuông tượng trưng cho đất, mang hương vị bùi béo đặc trưng.
- Thịt đông: Món ăn độc đáo, phản ánh cái rét miền Bắc, được ninh nhừ từ thịt lợn hoặc gà và đông lại như thạch.
- Gà luộc: Thường là gà trống thiến với da vàng ươm, tượng trưng cho sự khởi đầu tốt đẹp trong năm mới.
- Giò lụa và giò thủ: Thơm ngon, thể hiện sự giàu sang và phú quý trong văn hóa ẩm thực.
- Nem rán (chả giò): Với vỏ giòn rụm và nhân béo ngọt, đây là món đặc trưng không thể thiếu.
Các Món Canh Đặc Sắc
- Canh măng khô hầm chân giò hoặc sườn: Vị đậm đà, được coi là "linh hồn" hương vị Tết miền Bắc.
- Canh bóng thả (canh bóng thập cẩm): Nấu từ bóng bì, giò sống và rau củ, mang nước dùng ngọt thanh.
- Canh miến nấu măng: Món canh truyền thống được yêu thích, góp phần làm phong phú mâm cỗ.
Món Phụ Và Tráng Miệng
- Dưa hành: Vị chua cay, ăn kèm với bánh chưng và thịt đông để chống ngán.
- Xôi gấc: Màu đỏ tươi tượng trưng cho may mắn và hạnh phúc đầu năm.
- Nộm (su hào, đu đủ): Giúp kích thích và cân bằng vị giác, đồng thời có công dụng giải nhiệt và giải ngán.
- Tráng miệng: Thường là hoa quả tươi và các loại mứt truyền thống.
Ngày nay, mâm cỗ Tết ở miền Bắc vẫn được các gia đình duy trì và sáng tạo thêm nhiều món ngon miệng, lạ mắt. Dù có thể được chuẩn bị đơn giản, nhưng nó vẫn giữ đầy đủ các món đặc trưng, mang đậm nét văn hóa ẩm thực truyền thống và thể hiện sự thành tâm, lòng thành kính của gia chủ.
