Những chuyến tàu đêm và ánh lửa bập bùng bên đường ray
Nhiều năm đã trôi qua, nhưng hình ảnh thùng bánh tét cuối năm của má vẫn in đậm trong tâm trí tôi. Những năm trước, tôi thường về quê ăn Tết bằng xe lửa, khi giá vé còn rất rẻ. May mắn thay, tôi được đắm mình trong không khí Tết sớm dọc hành trình, khi nhìn thấy những thùng bánh tét trên bếp lửa của các gia đình hai bên đường tàu.
Đêm lạnh và những bếp lửa ấm áp
Toa giường nằm thường nằm bên phải khi xe lửa chạy ra phía Bắc. Đêm lạnh khó ngủ, tôi nhìn ra ngoài đường tàu. Trời tối, nhưng bên đường tàu không hề tối tăm. Đó đây là những bếp lửa đốt củi bập bùng, nơi người dân đang chụm củi nấu bánh tét, bánh chưng. Kể từ khi bắt gặp nồi bánh đầu tiên, tôi ngồi nhìn suốt ra cửa sổ tàu, đắm mình trong không khí Tết sớm lan tỏa.
Ký ức về thùng bánh tét quê nhà
Những ánh lửa bập bùng làm ta nhớ nhiều thứ, và đậm nhất là thùng bánh tét quê nhà. Trong trí nhớ của tôi, dường như lúc nào có đủ điều kiện, má tôi đều gói và nấu nồi bánh tét để cả nhà ăn Tết. Ngay cả những năm sống trong trại lính ở Đồng Đế, Nha Trang, bà vẫn tìm được củi từ những tấm palette bằng gỗ thông bán mão. Củi thông mau tàn nên bà phải thức gần như trắng đêm để canh nồi bánh.
Hành trình tìm nguyên liệu và bí quyết gói bánh
Má tôi thường chê bánh tét chợ gói không chặt tay, mau hư, và gói không "bo" đầu bánh kỹ, thường xì nếp ra ngoài. Vì vậy, hễ tìm được nguồn củi là bà quyết phải tự tay nấu nồi bánh tét cho cả nhà. Mãi đến khi về Vạn Giã dưỡng lão của hai ông bà, nồi bánh mới là sự đóng góp của cả gia đình.
Trong khi ở Sài Gòn, lá chuối và lá dong là thứ xa xỉ, phải lặn lội tận chợ Phạm Văn Hai mới có, thì ở quê tôi, lá chuối lại là phép ngoại giao hàng xóm. Nhà ông Tố nổi tiếng cả xóm với vườn chuối hột, loại chuối không ăn trái được, nhưng lá lại quý giá mỗi dịp Tết đến.
Vùng đất Vạn Giã và hương vị đặc biệt
Vạn Giã gần Tu Bông, nơi gió cuối năm kinh hồn, nhưng may mắn có vịnh Vũng Rô cho tàu bè núp gió. Nhà ông Tố lại ở trong một cuộc đất thấp và khuất, nên lá chuối tương đối ít rách hơn. Người dân làm ruộng ở đây năm nào cũng dành diện tích trồng lấy gạo nếp ăn Tết, tạo nên hương vị riêng cho đòn bánh tét.
Bí quyết gói bánh tét truyền thống
Má tôi dạy tôi gói bánh khi bà đã luống tuổi. Đầu tiên là chọn lá và sắp lá, sau khi lá được phơi một nắng cho đủ dai. Bà dạy dùng chén vừa đong vừa múc nếp, rải một vệt dài và tạo rãnh. Lần đầu gầy nếp phải đổ hai phần ba đòn, sau đó rải nhưn đậu xanh, xếp thịt mỡ, và lấp bằng lớp đậu mỏng. Cuối cùng là lớp nếp chiếm một phần ba đòn bánh.
Phần cột lạt cũng quan trọng không kém. Trước khi sắp lá, phải lót một sợi lạt dưới bụng đòn bánh. Khi cuốn mí lá cho kín, một tay giữ mí, một tay dún xoắn sợi lạt để đòn bánh tròn đều. Sau đó, túm một đầu bánh cho thật kín, cột lạt, dựng đòn bánh đứng lên và lắc cho nếp nén lại. Cuối cùng là nắn nót gói đòn bánh vừa chặt vừa tròn đẹp.
Những đêm canh lửa và kỷ niệm tuổi thơ
Suối rễ Vạn Giã một thời nhiều tre giang, loại tre chẻ lạt vừa dai vừa dẻo, đảm bảo siết chặt cây bánh. Củi ở quê chỉ mất một buổi đánh cộ lên núi hái về. Thằng em nhờ kinh nghiệm đi điệu, bày cách dùng củi xanh để lâu tàn. Đêm canh thức nồi bánh giữa cái lạnh của sương núi, bên nồi bánh lửa bập bùng, giờ đây nhớ lại thấy quay quắt.
Ngày xưa, bọn nhỏ được gói riêng những đòn bánh nhỏ bằng cườm tay, sáng ra cầm đi khoe khắp làng. Những kỷ niệm ấy, cùng với câu hỏi của cha mẹ khi con cái trở lại thành phố sau Tết, làm nhiều người ứa nước mắt, để lại khoảng lặng khó tả trước hiên nhà.
