Hành Trình Toàn Cầu Của Cà Phê: Từ Châu Phi Đến Các Thuộc Địa Châu Âu
Cuốn sách mới đưa độc giả vào một chuyến hành trình hấp dẫn, băng qua các lục địa và xuyên suốt dòng chảy lịch sử để khám phá nguồn gốc, sự phát triển và sức ảnh hưởng sâu rộng của cà phê, một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới. Joseph M. Walsh, tác giả của Light Books, phối hợp với Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam, đã công bố tác phẩm này vào Thứ Bảy, ngày 18/4/2026, mang đến cái nhìn toàn diện về loại cây đặc biệt này.
Nguồn Gốc Từ Châu Phi Và Sự Lan Truyền
Cà phê vốn là loại cây bản địa được tìm thấy ở phía Đông của Nam Phi, cụ thể là khu vực Đông Nam Phi. Theo bước chân của quân đội các nước thực dân, loài cây này đã được đưa đến nhiều thuộc địa và phát triển mạnh mẽ. Tây Nguyên của Việt Nam là một mảnh đất nổi tiếng với cây cà phê, nhưng hành trình của nó bắt đầu từ xa hơn.
Cây cà phê, mặc dù hiện tại đang được trồng rộng rãi ở cả hai bán cầu và có mặt tại nhiều vườn bách thảo cũng như nhà kính tư nhân ở cả cựu thế giới và tân thế giới, nhưng hoàn toàn không được biết đến bên ngoài Abyssinia và Ả Rập cho đến khi thế kỷ 17 kết thúc. Ray, trong cuốn sách Lịch sử thực vật xuất bản năm 1688, đã bày tỏ sự ngạc nhiên khi "những đất nước láng giềng ở châu Âu lại để cho một kho báu quý hiếm như vậy bị giới hạn trong một khu vực duy nhất". Ông thắc mắc làm thế nào người bản địa có thể bảo vệ nó khỏi những kẻ lạ mặt, và nhấn mạnh rằng các cường quốc thương mại châu Âu đã lơ là giá trị của việc sở hữu loại cây này.
Sự Phát Triển Và Khả Năng Thích Ứng
Không rõ có phải do đề nghị của Ray hay không, nhưng sau đó không lâu, cà phê đã được đưa đến trồng tại nhiều khu vực thuộc địa của các nước đế quốc châu Âu. Cây cà phê phát triển và cho ra sản lượng có lợi nhuận cao ở vùng phía bắc và nam đường xích đạo, trải dài trên nhiều quốc gia khác nhau. Vốn là loài thực vật bản địa ở Đông Nam Phi, nó đã được phân bổ rộng rãi, trồng trọt và nhân giống thành công ở những khu vực cách xa nhau về mặt địa lý, với điều kiện khí hậu và địa hình đa dạng.
Nhà thực vật học công nhận khả năng nhân giống và sinh sản của cây cà phê trong những điều kiện cực đoan là rất ấn tượng. Trong vương quốc thực vật, chỉ có vài loài sánh được với nó. Hiện tại, cà phê được trồng trên khắp vành đai nhiệt đới của địa cầu, gần như là loài bản địa trên toàn bộ châu Phi, và là một trong số ít những sản phẩm kinh tế hữu ích mà hệ thực vật của lục địa này đã đem đến cho thế giới.
Phân Bố Ở Châu Phi Và Các Khu Vực Khác
Loài cây này mọc hoang ở châu Phi rất nhiều, đặc biệt giữa vĩ tuyến thứ 5 và thứ 15, và được trồng ở bờ tây Liberia, Loango và phía bắc Angola, cũng như nhiều khu vực khác nằm giữa vùng hạ lưu sông Congo và Angola. Việc gieo trồng và thu hái do người bản địa thực hiện, họ đem sản phẩm đến bờ biển Ambrig và các khu thực dân gần đó để bán cho các thương nhân da trắng.
- Thực dân Bồ Đào Nha ở São Tomé và Príncipe trồng cà phê trên diện tích rộng, với sản phẩm có danh tiếng tốt.
- Nhà truyền giáo người Pháp đã trồng thành công cà phê ở Gaboon.
- Việc trồng trọt cũng được tiến hành ở Senegal, St. Helena, Sierra Leone và thuộc địa Gambia, dù còn nhỏ lẻ.
Cà phê mọc dại ở vùng gần sông Congo, và khu vực quanh Glandypool rất thích hợp để trồng, nhưng chưa được tận dụng triệt để. Người bản địa ở các nước này, không như những dân tộc ở phía nam, đã bỏ qua các đặc tính thú vị của loại trái này.
Cơn Sốt Cà Phê Ở Châu Âu
Sau khi được các thương nhân mang tới Hà Lan và một số nước châu Âu vào cuối thế kỷ 17, cà phê nhanh chóng tạo nên một cơn sốt. Nó không chỉ trở thành thức uống phổ biến mà còn là món hời với các nhà buôn, đánh dấu sự khởi đầu của một ngành công nghiệp toàn cầu. Cuốn sách này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách cà phê từ một cây bản địa châu Phi đã trở thành biểu tượng văn hóa và kinh tế trên toàn thế giới.
