Những ngày cuối tuần, Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam tại Hà Nội thường tấp nập du khách đến tham quan, trải nghiệm. Bên cạnh các hoạt động trình diễn nghề truyền thống, lễ hội và dân ca, khu vực giới thiệu ẩm thực luôn là điểm dừng chân yêu thích. Nhiều du khách quay lại để thưởng thức các món ăn mang hương vị núi rừng, đồng bằng, sông nước, đồng thời lắng nghe câu chuyện về phong tục, tập quán và tri thức dân gian gửi gắm trong từng món ăn của đồng bào các dân tộc.
Kho tàng ẩm thực và tiềm năng du lịch
Việt Nam sở hữu kho tàng ẩm thực phong phú với hàng nghìn món ăn đặc trưng của 54 dân tộc, nhiều món được tổ chức quốc tế vinh danh. Nhiều địa phương đã chủ động khai thác ẩm thực như một sản phẩm du lịch, thay vì chỉ là dịch vụ ăn uống. Trong đó, Huế được xem là điểm đến hàng đầu với cách tiếp cận lấy văn hóa làm nền tảng phát triển du lịch ẩm thực.
Theo báo cáo của Sở Du lịch thành phố Huế, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng lượng khách đến Huế ước đạt hơn 4,3 triệu lượt, tăng 30% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng thu từ du lịch ước đạt 10.300 tỷ đồng, tăng 56,2% so với cùng kỳ năm 2025. Bên cạnh hiệu ứng từ Festival Huế và chuỗi sự kiện văn hóa, ẩm thực ngày càng trở thành yếu tố góp phần gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Nhiều du khách không chỉ tìm đến tham quan di sản mà còn mong muốn khám phá trải nghiệm gắn với văn hóa ẩm thực Cố đô.
Chiều sâu văn hóa trong ẩm thực Huế
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, điều tạo nên sức hấp dẫn của ẩm thực Huế không nằm ở con số hơn 3.000 món ăn, mà ở chiều sâu văn hóa được kết tinh trong từng món. Từ cách lựa chọn nguyên liệu, phương pháp chế biến, nghệ thuật trình bày đến nghi thức thưởng thức đều phản ánh triết lý sống đề cao sự hài hòa, tinh tế và tiết chế của người Huế. Mỗi món ăn không chỉ là đặc sản, mà còn gắn với không gian văn hóa, cộng đồng thực hành và hệ thống tri thức lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Đây cũng là xu hướng phát triển của nhiều điểm đến trên thế giới. Theo Hiệp hội Du lịch Ẩm thực Thế giới, khoảng 81% khách du lịch mong muốn khám phá ẩm thực địa phương trong các chuyến đi, đồng thời sẵn sàng chi tiêu từ 25-35% tổng ngân sách du lịch cho hoạt động ăn uống.
Thực trạng và thách thức tại Việt Nam
Tại Việt Nam, dù sở hữu kho tàng ẩm thực phong phú được bạn bè quốc tế đánh giá cao, việc khai thác giá trị ẩm thực trong phát triển du lịch vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Ở nhiều địa phương, sản phẩm du lịch ẩm thực chủ yếu dừng ở giới thiệu món đặc sản, trong khi giá trị văn hóa, lịch sử, làng nghề và cộng đồng gắn với món ăn chưa được khai thác như một phần trải nghiệm.
Theo các chuyên gia, để thúc đẩy tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh, điều quan trọng không chỉ là quảng bá thêm nhiều món ăn mà phải xây dựng hệ sinh thái phát triển du lịch ẩm thực đồng bộ, từ chính sách, sản phẩm, nguồn nhân lực đến tiêu chuẩn dịch vụ.
Đề án quốc gia và chiến lược phát triển
Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai cho biết: Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã tham mưu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Chính phủ Đề án xúc tiến, quảng bá du lịch và ẩm thực Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu lấy ẩm thực làm yếu tố cốt lõi để định vị thương hiệu du lịch quốc gia, nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến Việt Nam trong khu vực châu Á và trên thế giới. Đây được kỳ vọng là cơ sở tăng cường liên kết giữa địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng trong xây dựng sản phẩm du lịch ẩm thực có bản sắc, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường khách quốc tế.
Chuyển đổi tư duy: Từ bán món ăn đến kiến tạo trải nghiệm
Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Lan Hương, Ban Nghiên cứu Du lịch, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, trong bối cảnh du lịch toàn cầu chuyển mạnh sang tìm kiếm trải nghiệm chân thật, cá nhân hóa và giàu bản sắc văn hóa, các điểm đến cần chuyển từ tư duy “bán món ăn” sang “kiến tạo trải nghiệm đồng sáng tạo”. Thay vì chỉ thưởng thức món ăn, du khách cần được tham gia toàn bộ hành trình trải nghiệm, từ khám phá vùng nguyên liệu, chợ truyền thống, làng nghề, trực tiếp chế biến món ăn đến gặp mặt nghệ nhân và lắng nghe câu chuyện văn hóa phía sau mỗi món ăn. Những trải nghiệm đó không chỉ gia tăng giá trị sản phẩm du lịch mà còn góp phần bảo tồn di sản ẩm thực, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng và nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến.
Chuẩn hóa và liên kết trong phát triển du lịch ẩm thực
Từ góc độ đào tạo và phát triển sản phẩm, Thạc sĩ Lê Thị Kim Phượng, Hiệu trưởng Trường trung cấp Kinh tế-Du lịch Hoa Sữa, cho rằng lợi thế về sự phong phú của món ăn sẽ khó chuyển hóa thành sức cạnh tranh nếu thiếu tiêu chuẩn chung về chất lượng dịch vụ. Việt Nam cần sớm xây dựng bộ tiêu chí và quy trình tiêu chuẩn đối với sản phẩm du lịch ẩm thực; chuẩn hóa kỹ năng phục vụ, thuyết minh và tổ chức trải nghiệm; đồng thời đổi mới công tác đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và xu hướng thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, nghệ nhân và cộng đồng địa phương cũng cần được xem là yếu tố quyết định. Khi mỗi chủ thể phát huy vai trò trong chuỗi giá trị, ẩm thực sẽ không chỉ tạo thêm nguồn thu cho ngành du lịch mà còn góp phần bảo tồn nghề truyền thống, gìn giữ tri thức bản địa và nâng cao sinh kế cho người dân.
Phát triển du lịch ẩm thực không còn là câu chuyện riêng của ngành du lịch hay dịch vụ ăn uống. Đó là sự kết nối giữa văn hóa, nông nghiệp, thương mại, giáo dục và cộng đồng nhằm hình thành chuỗi giá trị bền vững, trong đó mỗi món ăn mang theo câu chuyện về vùng đất, con người và bản sắc văn hóa, từ đó tạo động lực quan trọng nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam.
