Nghệ nhân Ánh Tuyết bật mí đặc trưng mâm cúng tất niên ba miền
Nghệ nhân ẩm thực Ánh Tuyết vừa chia sẻ những nét độc đáo trong mâm cúng tất niên của ba miền Bắc, Trung, Nam, làm nổi bật sự đa dạng văn hóa ẩm thực Việt Nam dịp cuối năm. Theo bà, mỗi vùng miền đều có những món ăn đặc trưng, phản ánh điều kiện tự nhiên và truyền thống lâu đời.
Mâm cúng tất niên miền Bắc: Ấm áp với thịt đông và cỗ truyền thống
Nghệ nhân Ánh Tuyết cho biết, mâm cỗ miền Bắc, đặc biệt là ở Hà Nội, thường bao gồm các món như xôi gấc, bánh chưng, dưa hành muối, nem, giò thủ, gà luộc và thịt đông. Những món này không chỉ ngon miệng mà còn phù hợp với tiết trời lạnh giá của miền Bắc khi đón năm mới. Trong đó, thịt đông là món ăn đặc trưng, ít thấy ở các vùng miền khác, tạo nên nét riêng biệt.
Ngoài ra, các gia đình thường bổ sung thêm một số món như bóng xào thập cẩm, canh măng, và miến xào mề gà để làm phong phú thêm bữa cỗ. Bà Ánh Tuyết phân tích: "Truyền thống ngày xưa, mâm cỗ cúng cần 4 bát, 4 đĩa. Những nhà khá giả hoặc làm quan thì làm 6 bát, 6 đĩa, thậm chí 8 bát, 8 đĩa. Tuy nhiên, đây không phải tục lệ bắt buộc, tùy bối cảnh gia đình mà chuẩn bị cỗ ít hay nhiều."
Bà cũng nhấn mạnh rằng, cách bày mâm cỗ theo bát đĩa đã không còn phù hợp với các gia đình trẻ ngày nay, khi nhiều người sống tách biệt bố mẹ sau khi kết hôn, thay vì sống chung nhiều thế hệ như trước đây.
Mâm cúng tất niên miền Trung: Phản ánh đặc sản vùng miền
Theo nghệ nhân Ánh Tuyết, mâm cúng tất niên của người miền Trung phản ánh rõ nét đặc sản và ẩm thực địa phương. Mâm cỗ thường có ít nhất 7 món, chủ yếu là các món ăn thường dùng trong cuộc sống hằng ngày, kèm theo một số món đặc biệt chỉ nấu vào ngày Tết.
Các món phổ biến bao gồm gà luộc, xôi, chè, bánh tét hoặc bánh chưng, món hầm, thịt luộc tôm chua, tôm thịt rim, bò kho, cá chiên, nem chua, ram, và gỏi. Nếu miền Bắc có thịt đông, thì miền Trung không thể thiếu món thịt muối hoặc thịt ngâm mắm, tạo nên hương vị đậm đà riêng biệt.
Tùy theo điều kiện và sở thích của từng gia đình, mâm cúng tất niên miền Trung có thể được bày biện khác nhau, nhưng vẫn giữ được bản sắc vùng miền.
Mâm cúng tất niên miền Nam: Trù phú với thịt kho và khổ qua
Nghệ nhân Ánh Tuyết chỉ ra rằng, điểm khác biệt rõ rệt trong mâm cúng tất niên của người miền Nam là sự hiện diện của món thịt kho trứng và canh khổ qua nhồi thịt. Bên cạnh đó, bánh tét với đủ loại nhân mặn ngọt và vô số loại bánh mứt thể hiện vùng đất trù phú, giàu sản vật.
Quả trứng tròn và miếng thịt vuông trong món thịt kho trứng tượng trưng cho trời tròn, đất vuông, mang ý nghĩa năm mới trọn vẹn, đầy đủ, và sung túc. Dân gian Nam bộ tin rằng, việc ăn món canh khổ qua nhồi thịt vào dịp tất niên sẽ giúp xua tan mọi khó khăn, xui xẻo trong năm cũ, đón tài lộc năm mới.
Ngoài các món đặc trưng, mâm cúng tất niên miền Nam còn bao gồm gà xé phay, tôm khô củ kiệu, và bánh mứt, làm nên một bữa cỗ phong phú và ý nghĩa.
Yếu tố chung không thể thiếu
Dù có sự khác biệt giữa ba miền, mâm cúng tất niên đều không thể thiếu các yếu tố chung như mâm ngũ quả, hương hoa, đèn nến, trầu cau, trà, và rượu. Mâm ngũ quả và hương hoa thường được đặt trên ban thờ suốt Tết, trong khi mâm cỗ mặn được bày ở bàn thờ phụ hoặc một chiếc bàn nhỏ thấp hơn, đặt trước bàn thờ chính, thể hiện sự tôn kính với tổ tiên.
Những chia sẻ của nghệ nhân Ánh Tuyết không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn hóa ẩm thực Tết cổ truyền, mà còn khuyến khích mọi người gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp này trong cuộc sống hiện đại.
