Giữa lúc thị trường trái cây biến động mạnh, nhiều loại bơ phổ biến có giá chỉ 20.000-40.000 đồng/kg, thậm chí thấp hơn, thì tại một trang trại ở Đồng Nai, một loại bơ đặc biệt vẫn duy trì mức giá 160.000 đồng/kg suốt nhiều năm. Điều đáng nói, dù giá cao gấp nhiều lần mặt bằng chung, loại bơ này vẫn liên tục "cháy hàng", khách muốn mua phải đặt trước rất lâu, thậm chí chưa chắc có hàng.
Làm hàng rào tiền tỷ để chăm bơ
Tại xã Xuân Định, thành phố Đồng Nai, trang trại rộng khoảng 8 ha (với 50% diện tích trồng bơ và 50% trồng sầu riêng) của ông Huỳnh Minh Hoàng nằm tách biệt với xung quanh bởi một bức tường cao từ 4-6 m. Phía sau lớp tường này là hơn 2.000 cây bơ được đánh mã số, chăm sóc theo quy trình mà chính ông gọi là "khắt khe đến cực đoan".
Theo ông Hoàng, giống bơ này rất kén điều kiện tự nhiên. Nhiều người từng mang giống lên Tây Nguyên - nơi vốn được xem là thủ phủ của các loại bơ - nhưng đều thất bại. Ngược lại, vùng đất Long Khánh với nền đất đỏ bazan từ núi lửa cổ Xuân Lộc, cùng hệ thống mạch nước ngầm sâu dưới 5m, trở thành "tọa độ vàng" để giống bơ này đạt chất lượng tốt nhất.
Giống bơ của ông Hoàng đã xuất hiện trong gia đình từ hàng chục năm qua, được trồng và gìn giữ qua nhiều thế hệ. Từng được gọi bằng các tên quen thuộc như bơ sáp cổ, bơ kim cương miền Đông, hay bơ Bà Viễn, bơ sáp cổ Tây Nguyên. Tên gọi "Bơ Ông Hoàng Long Khánh" chính thức xuất hiện khoảng 5-6 năm trở lại đây, gắn với giai đoạn chuyển sang canh tác hữu cơ và xây dựng thương hiệu riêng.
Song song với lợi thế tự nhiên, ông Hoàng mạnh tay đầu tư cho quy trình canh tác. Trang trại sử dụng nhiều loại phân bón hữu cơ nhập khẩu từ Úc, Pháp, Bỉ, Hà Lan…, trong đó có loại phân nước chuyên dụng giá hơn 4 triệu đồng cho mỗi can 10 lít. Đặc biệt, bức tường trị giá hàng tỷ đồng bao quanh trang trại không chỉ để chống trộm mà còn nhằm cách ly hoàn toàn với hóa chất từ bên ngoài. "Nếu xung quanh xịt thuốc, gió có thể mang hóa chất bay sang. Nước mưa cũng có thể cuốn theo dư lượng. Tôi không muốn rủi ro đó xảy ra", ông lý giải.
"Trái mới 9,5 tuổi cũng không được hái. Thiếu hàng thì khách phải chờ"
Một trong những điểm khác biệt lớn nhất của bơ Ông Hoàng nằm ở thời điểm thu hoạch. Trong khi nhiều nhà vườn thường hái khi trái vừa đạt độ già thương phẩm để đảm bảo sản lượng và giảm rủi ro, ông Hoàng lại giữ bơ trên cây lâu hơn, chỉ thu hoạch khi trái đã đạt độ già cao nhất. Việc "treo trái" lâu giúp bơ khi chín có chất lượng vượt trội, cơm dày, dẻo và béo hơn.
Quy trình thu hoạch cũng được kiểm soát nghiêm ngặt. Nguyên tắc không chạm đất được áp dụng tuyệt đối, trái bơ phải được hái trực tiếp từ cây và đặt vào thùng. Bất kỳ trái nào rụng xuống đất đều bị loại bỏ, không bán ra thị trường. Ngay cả khi đơn hàng tồn đọng lớn, ông vẫn kiên quyết không cho thu hoạch sớm. "Trái mới 9,5 'tuổi' (tuổi tính theo chu kỳ sinh trưởng) cũng không được hái. Thiếu hàng thì khách phải chờ", ông nói.
Chính sự cứng rắn này khiến sản lượng luôn thấp hơn nhu cầu. Mỗi năm, trang trại ước đạt khoảng 80 tấn bơ, con số không nhỏ, nhưng vẫn không đủ để đáp ứng thị trường.
Giá cao vẫn "cháy hàng"
Điều đặc biệt là trong khi giá bơ trên thị trường biến động mạnh, có thời điểm chỉ còn 15.000-20.000 đồng/kg, thì bơ Ông Hoàng vẫn giữ mức giá cố định khoảng 160.000 đồng/kg. Bơ được phân loại rõ ràng theo trọng lượng, trong đó loại 1 dao động từ 300-500 gr/trái, còn những trái đạt chuẩn VIP phải trên 500 gr. Những trái VIP đặc biệt có thể nặng tới 800-900 gr nhưng kích thước vẫn gọn, cầm chắc tay do độ sáp dẻo cao.
Không khuyến mãi, không giảm giá, không chạy theo thị trường… đó là nguyên tắc ông Hoàng duy trì suốt nhiều năm. Nhờ vậy, ông không chịu áp lực phải thu hoạch sớm để "chạy giá", mà có thể giữ trái trên cây đến độ già hoàn hảo. Thậm chí, để tránh tình trạng cầu vượt cung quá lớn, ông còn áp dụng chiến lược "demarketing" - giảm tiếp thị. Trang trại ngưng nhận đại lý mới, hạn chế quảng bá, thậm chí cắt bớt đơn hàng lớn để ưu tiên khách lẻ. Có thời điểm, ông tạm dừng phân phối toàn quốc, dồn hàng về phục vụ thị trường TP.HCM khi nhận thấy người dân địa phương không mua được sản phẩm.
Ông Hoàng cho biết có khi chỉ một bài đăng đã nhận 2.000-3.000 đơn từ khách lẻ, trong khi khả năng đáp ứng rất hạn chế. Hiện nay, mỗi đợt mở bán, hộp thư của vợ chồng ông có thể nhận hơn 800 đơn/ngày, buộc phải chốt sổ sớm và hẹn khách đợt sau. Nhiều người chấp nhận đặt trước 2-2,5 tháng, theo dõi từng thông báo để không "rớt lượt".
Chị Ngọc, chủ cửa hàng trái cây cao cấp Điều Gia Viên Fruit ở thành phố Đồng Nai, cho biết dù là đại lý ủy quyền chính thức, chị vẫn không có đặc quyền về nguồn hàng. "Chúng tôi cũng phải nằm trong danh sách chờ, thường 2-3 tuần mới có hàng. Mà số lượng nhận được nhiều khi còn ít hơn số đã đặt", chị nói. Theo chị Ngọc, tình trạng khan hàng là có thật, không phải chiêu marketing. Cửa hàng của chị hiện chỉ đủ hàng để bán lẻ cho khách quen, không thể phân phối lại.
Là một trong những khách hàng phải chờ gần 2 tháng mới mua được bơ, chị Hạnh (phường An Khánh, TP.HCM) cho biết ban đầu chị khá hoài nghi về mức giá. Tuy nhiên, sau lần đầu thưởng thức, chị thừa nhận sự khác biệt rõ rệt. "Lần đầu tôi được ăn trái bơ ngon đến vậy. Bơ rất dẻo, béo nhưng không ngấy, các bé ở nhà rất thích nên tôi nhiều lần đặt mua, nhưng phải chờ khá lâu mới có hàng", chị chia sẻ. Với chị Hạnh, mức giá 160.000 đồng/kg là xứng đáng với chất lượng, đặc biệt khi sản phẩm được cam kết không dùng hóa chất và chín tự nhiên 100%.
Không mở rộng diện tích, không chạy theo sản lượng
Không mở rộng diện tích, không chạy theo sản lượng, không xuất khẩu ồ ạt… những lựa chọn của ông Hoàng đi ngược lại xu hướng chung của nhiều người làm nông nghiệp hiện nay. Ông từng từ chối đề nghị tài trợ 100 ha đất để phát triển vùng trồng xuất khẩu từ đối tác nước ngoài, với lý do không muốn đánh đổi chất lượng. Đặc biệt, trong hợp đồng với đối tác, ông đưa vào điều khoản ưu tiên phục vụ trẻ em, phụ nữ mang thai và người già - những đối tượng cần nguồn dinh dưỡng sạch. "Thị trường trong nước vẫn là ưu tiên số một. Người Việt phải được ăn trái cây sạch trước đã", ông nói.
Câu chuyện của "bơ Ông Hoàng" cho thấy một hướng đi khác của nông nghiệp khi không cạnh tranh bằng giá rẻ, mà bằng chất lượng và niềm tin. Trong bối cảnh thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm bị đánh đồng, thậm chí mạo danh, việc xây dựng một thương hiệu dựa trên quy trình minh bạch, kiểm soát chặt chẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
