Tại Hội sách Thiếu nhi TP.HCM lần thứ VI diễn ra từ ngày 26/6 đến 2/7, Nhà hát Kịch TP.HCM đã trình diễn các vở kịch chuyển thể từ tác phẩm văn học thiếu nhi như Chiếc cặp sách của Rùa và nhạc kịch Huyền thoại tuổi thiếu niên về anh hùng Kim Đồng. Thay vì để câu chuyện nằm yên trên trang sách, các nhân vật được nhân hóa đầy màu sắc như Két lớp trưởng thông minh, Hươu tinh nghịch hay chú Rùa chậm chạp nhưng nghị lực, giúp bài học về lòng nhân ái, nỗ lực và tinh thần đoàn kết trở nên gần gũi. Ông Hà Quốc Cường, Giám đốc Nhà hát Kịch TP.HCM, nhấn mạnh: "Nếu sách là nơi lưu giữ tri thức thì sân khấu là nơi đánh thức cảm xúc của tri thức ấy".
Nhân vật văn học "bước ra" từ trang giấy
Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, mảng trải nghiệm chiếm tỷ trọng lớn tại hội sách năm nay nhằm thu hút thiếu nhi, trong đó nghệ thuật biểu diễn đóng vai trò "ngòi nổ" kích thích trí tưởng tượng và sự tò mò của trẻ đối với nguyên tác văn học. Ông Hà Quốc Cường giải thích: trẻ em thường yêu nhân vật trước khi yêu tác phẩm, và mối liên kết cảm xúc từ sân khấu sẽ là động lực mạnh mẽ để các em tự tìm đến sách. Nhà hát Kịch TP.HCM không xem sân khấu hóa văn học là hoạt động minh họa cho hội sách, mà là "một phương thức mở rộng không gian tiếp nhận tác phẩm văn học".
Ông Hà Quốc Cường chỉ ra thước đo thành công của một vở kịch chuyển thể: "Một buổi biểu diễn thành công không phải khi khán giả vỗ tay thật lâu, mà khi các em nhỏ trở về và hỏi cha mẹ: ‘Con muốn đọc cuốn sách có nhân vật này’. Nếu sân khấu khơi dậy được nhu cầu tự tìm đến sách thì chúng tôi đã hoàn thành một phần sứ mệnh của mình".
Xây dựng hệ sinh thái văn hóa đọc bền vững
Ông Hà Quốc Cường cho rằng sự phối hợp giữa đơn vị xuất bản và nghệ thuật biểu diễn tại Hội sách Thiếu nhi TP.HCM 2026 là mô hình tiêu biểu tạo ra "hệ sinh thái văn hóa" đa dạng. Khi xuất bản, giáo dục và nghệ thuật bổ trợ cho nhau, chúng cùng nuôi dưỡng năng lực cảm thụ và nhân cách trẻ em toàn diện. Sân khấu hóa văn học còn giúp các giá trị truyền thống, lịch sử và truyện cổ tích dân gian như Ăn khế trả vàng tiếp tục sống trong đời sống đương đại qua các vở kịch rối mascot và nhạc kịch hiện đại.
Đánh giá về ưu thế của nghệ thuật biểu diễn, ông Hà Quốc Cường khẳng định: "Sân khấu có một lợi thế đặc biệt mà không loại hình nào có được, đó là khả năng tạo nên sự đồng cảm trực tiếp giữa con người với con người. Một nhân vật bằng xương bằng thịt đang khóc, đang cười, đang hy sinh hay đang vượt qua thử thách trước mắt khán giả sẽ tạo nên những rung động mà màn hình điện tử rất khó thay thế".
Để mô hình này phát huy hiệu quả lâu dài, ông nhấn mạnh vai trò kết nối giữa các thiết chế văn hóa. "Sự phối hợp lần này không chỉ nhằm tổ chức một sự kiện, mà còn là một mô hình kết nối giữa xuất bản, giáo dục, truyền thông và nghệ thuật biểu diễn. Đó cũng là xu hướng phát triển của nhiều quốc gia có nền công nghiệp văn hóa mạnh: các thiết chế văn hóa không hoạt động riêng lẻ mà hình thành một hệ sinh thái, nơi mỗi lĩnh vực bổ trợ cho nhau để tạo nên giá trị cộng hưởng", Giám đốc Nhà hát Kịch TP.HCM chia sẻ.
Những nỗ lực này phù hợp với định hướng của Chỉ thị 16 của Thành ủy TP.HCM về đổi mới hoạt động xuất bản, lấy người đọc làm trung tâm và mở rộng không gian đọc sách cộng đồng. Tiềm năng chuyển thể văn học thành kịch nói cho thiếu nhi sẽ là "hạ tầng mềm" quan trọng, góp phần xây dựng TP.HCM thành "thành phố đọc" bền vững với công dân giàu tri thức và nhân văn.
