60,2% người trưởng thành tại Mỹ sử dụng ít nhất một loại thực phẩm chức năng trong vòng 30 ngày, theo số liệu từ Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia Hoa Kỳ thuộc CDC. Nhóm sử dụng nhiều nhất là phụ nữ và người từ 60 tuổi trở lên. Tuy nhiên, việc lạm dụng thực phẩm chức năng để thay thế bữa ăn tự nhiên đang âm thầm đẩy nhiều người trẻ vào cái bẫy suy kiệt dinh dưỡng.
Thực trạng lầm tưởng thực phẩm chức năng là bữa ăn thế hệ mới
Thị trường thực phẩm chức năng phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, đặc biệt là ở nhóm người làm việc văn phòng, người tập gym và những người theo đuổi lối sống biohacking. Grand View Research dự báo quy mô thị trường thực phẩm chức năng toàn cầu có thể đạt hơn 400 tỷ USD vào đầu thập niên 2030. Nhiều quảng cáo hấp dẫn như "đủ chất trong một viên" hay "thay thế bữa sáng" dễ gây hiểu lầm, khiến nhiều người đánh đồng thực phẩm chức năng với sản phẩm thay thế bữa ăn.
Tú Nam, một nhân viên marketing 28 tuổi, chia sẻ trải nghiệm của mình: "Trước đây, tôi nghĩ chỉ cần bổ sung đủ chất là cơ thể không thiếu hụt, nhưng thực tế thực phẩm chức năng chỉ mang tính hỗ trợ chứ không thể thay thế một bữa ăn." Sau khi tìm hiểu kỹ các khuyến nghị từ chuyên gia dinh dưỡng, anh đã thay đổi quan điểm và bắt đầu tự chuẩn bị những bữa cơm đơn giản thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào viên uống.
Lý do khoa học khiến viên uống không thể thay thế thực phẩm tự nhiên
Các chuyên gia dinh dưỡng đều khẳng định thực phẩm chức năng không thể thay thế bữa ăn hoàn chỉnh. Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ định nghĩa thực phẩm chức năng là sản phẩm bổ sung dưỡng chất vào khẩu phần ăn, không phải để thay thế bữa ăn. Một bữa ăn cân bằng cung cấp chất xơ, nước và hàng nghìn hợp chất sinh học tự nhiên như polyphenol, flavonoid giúp chống oxy hóa và giảm viêm, điều mà viên uống đơn lẻ không thể tái tạo. Tổ chức Y tế Thế giới luôn khuyến nghị duy trì chế độ ăn đa dạng để đáp ứng nhu cầu cơ thể.
Nghiên cứu quy mô lớn của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ công bố năm 2024, theo dõi gần 390.000 người suốt hơn 20 năm, chỉ ra rằng uống vitamin tổng hợp hằng ngày không làm giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân so với người không dùng. Thực phẩm chức năng chỉ hữu ích khi hỗ trợ đúng đối tượng như người thiếu vi chất, phụ nữ mang thai cần axit folic, người già thiếu vitamin D, hay người ăn chay cần bổ sung vitamin B12 theo chỉ định.
Nguy cơ sức khỏe khi lạm dụng thực phẩm chức năng
Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ, dùng sai cách hoặc quá liều thực phẩm chức năng có thể gây tương tác thuốc và dẫn đến nhiều tác dụng phụ nguy hiểm. Các vitamin tan trong chất béo như A, D, E, K nếu tích lũy quá mức sẽ gây hại cho gan và thận. Việc cắt giảm thực phẩm tự nhiên để thay bằng viên uống cũng làm giảm lượng chất xơ, gây táo bón và rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Academy of Nutrition and Dietetics khẳng định thực phẩm nguyên chất luôn là nguồn dinh dưỡng tối ưu nhất cho con người.
Câu chuyện của Tú Nam phản ánh áp lực của nhiều người trẻ trong nhịp sống gấp gáp. Thực phẩm chức năng có thể là trợ thủ bù đắp vi chất trong vài trường hợp cụ thể, nhưng không phải là phép màu thay thế thực phẩm tự nhiên. Các chuyên gia thống nhất rằng xây dựng thói quen ăn uống khoa học, đa dạng và cân bằng vẫn là lựa chọn bền vững nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài./
