Theo luật sư Phan Vũ Tuấn (Văn phòng Luật sư Phan Law), việc Việt Nam đẩy mạnh và chuẩn hóa hoạt động thu phí bản quyền âm nhạc không chỉ là yêu cầu thực thi pháp luật mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong quá trình hội nhập và phát triển.
Hội nhập quốc tế và tấm vé thông hành
Trên thế giới, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ được xem là "tấm vé thông hành" để một quốc gia tham gia sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu. Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP hay EVFTA đều đặt ra tiêu chuẩn cao về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền.
Ông Tuấn dẫn chứng: "Cuối tháng 4 vừa qua, Báo cáo đặc biệt 301 năm 2026 của Cơ quan đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã đưa Việt Nam vào Danh sách giám sát quốc gia nước ngoài ưu tiên (Priority Foreign Country - PFC), mức cảnh báo cao nhất về sở hữu trí tuệ."
"Do đó, việc thu phí bản quyền minh bạch, hiệu quả tại Việt Nam sẽ là minh chứng rõ ràng cho cam kết tôn trọng các chuẩn mực quốc tế về sở hữu trí tuệ. Điều này không chỉ góp phần nâng cao uy tín quốc gia mà còn tạo dựng niềm tin cho các nhà đầu tư," ông nhấn mạnh.
Bản quyền là dòng máu nuôi dưỡng sáng tạo
Luật sư Phan Vũ Tuấn cho rằng, với các ngành công nghệ thông tin, giải trí hay truyền thông, bản quyền là yếu tố sống còn. Thành công của làn sóng Hallyu (Hàn Quốc) hay Hollywood (Mỹ) cho thấy nguồn thu từ bản quyền trở thành "dòng máu" nuôi dưỡng các thế hệ nghệ sĩ và nhà sáng tạo.
"Khi bản quyền được bảo hộ và mang lại nguồn thu tương xứng, các tác giả, nhạc sĩ, nhà văn hay nhà phát minh tại Việt Nam mới có đủ tiềm lực tài chính và động lực để tiếp tục đầu tư cho những tác phẩm chất lượng hơn," ông nói.
"Xài chùa" và bài toán thay đổi nhận thức
Theo ông Tuấn, thu phí bản quyền không chỉ bảo đảm quyền lợi người sáng tạo mà còn chuyển sản phẩm văn hóa thành nguồn lực kinh tế, thúc đẩy ngành công nghiệp văn hóa và gia tăng đóng góp vào GDP. Trong bối cảnh các nền tảng xuyên biên giới như YouTube, TikTok, Facebook khai thác nội dung do người Việt sáng tạo, thiếu cơ chế thu phí bản quyền chặt chẽ sẽ khiến doanh nghiệp và nhà sáng tạo trong nước chịu bất lợi.
"Xây dựng hệ thống thu phí bản quyền hiệu quả sẽ giúp Việt Nam tạo lập sân chơi bình đẳng, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các nhà sáng tạo, doanh nghiệp nội dung trong nước trước sự cạnh tranh của các tập đoàn công nghệ toàn cầu," ông nhận định.
Ông Tuấn cũng chỉ ra rằng tại nhiều quốc gia phát triển, việc trả tiền để sử dụng nội dung có bản quyền như Netflix, Spotify đã thành thói quen. Trong khi đó, ở Việt Nam, tâm lý "xài chùa" vẫn là rào cản lớn khiến đầu tư vào lĩnh vực sáng tạo kém hấp dẫn.
"Việc chuẩn hóa hoạt động thu phí bản quyền sẽ từng bước hình thành cơ chế kiểm soát hiệu quả, đồng thời góp phần giáo dục và định hình lại nhận thức của công chúng. Người tiêu dùng sẽ hiểu rằng tôn trọng bản quyền cũng chính là tôn trọng sức lao động của người sáng tạo, qua đó hướng tới một xã hội văn minh và thượng tôn pháp luật," ông nhấn mạnh.
