MV 'Come My Way' của Sơn Tùng M-TP không chỉ là một sản phẩm âm nhạc đơn thuần mà còn là một thử nghiệm văn hóa đầy tham vọng, khi đưa hình ảnh, biểu tượng và mỹ thuật Việt Nam vào ngôn ngữ pop toàn cầu. Chỉ sau 8 phút công chiếu, MV đã đạt 1 triệu lượt xem, và con số này tăng lên 14 triệu vào sáng 30/5, cho thấy sức hút truyền thông vô cùng lớn.
Văn hóa Việt làm trung tâm
Điều làm tôi quan tâm nhất ở 'Come My Way' không chỉ là âm nhạc hay lượt xem, mà là cách Sơn Tùng M-TP đặt văn hóa Việt Nam vào trung tâm của một sản phẩm đại chúng. Trong bối cảnh âm nhạc thế giới cạnh tranh khốc liệt, một nghệ sĩ Việt muốn vươn xa không thể chỉ dựa vào hát tiếng Anh, phối khí hiện đại hay cộng tác với ngôi sao nước ngoài. Điều quan trọng nhất là phải mang theo một căn cước văn hóa. MV này hiện lên căn cước ấy qua Chim Lạc, mặt nạ Xuân Phả, lễ hội đua bò An Giang, Tràng An, Bái Đính, cùng những tác phẩm hội họa tiêu biểu của Việt Nam.
Đáng quý là các yếu tố văn hóa không xuất hiện như một lớp trang trí hay minh họa dân tộc học, mà được tái cấu trúc trong không gian hình ảnh đương đại. Chim Lạc xuất hiện giữa Los Angeles, mặt nạ Xuân Phả hòa vào thẩm mỹ pop, Tràng An trở thành không gian điện ảnh, còn hội họa Việt Nam đối thoại với nhịp điệu, thời trang và chuyển động hiện đại. Đây là cách làm phù hợp với tinh thần của công nghiệp văn hóa: di sản không chỉ để bảo tồn trong tủ kính mà còn phải được đánh thức trong đời sống hôm nay, bằng ngôn ngữ mà thế hệ trẻ và công chúng quốc tế có thể tiếp nhận.
Điểm nhấn từ hội họa Việt Nam
Sự xuất hiện của 4 tác phẩm hội họa Việt Nam trong MV là một điểm nhấn đáng ghi nhận. Đó là 'Nhớ một chiều Tây Bắc' của họa sĩ Phan Kế An, 'Đất và nước' của Nguyễn Quang Thọ, 'Núi đỏ và ngựa trắng' của Nguyễn Văn Đa, và 'Phố Hàng Mắm' của danh họa Bùi Xuân Phái. Tất cả đều thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, mang những lớp ký ức, thẩm mỹ và tâm hồn Việt Nam sâu sắc. Âm nhạc đã kéo mỹ thuật ra khỏi sự im lặng của bảo tàng, đưa vào dòng chảy đại chúng. Một bạn trẻ có thể chưa từng đến bảo tàng, nhưng qua MV, họ có thể tò mò, tìm kiếm và tự hỏi: 'Đó là bức tranh nào? Câu chuyện phía sau là gì?'. Khi một MV khơi dậy sự quan tâm của công chúng trẻ đối với tranh Việt, di sản Việt, đó không chỉ là thành công của nghệ sĩ mà còn là tín hiệu tích cực cho việc kết nối văn hóa bác học với văn hóa đại chúng.
Tôi cho rằng đây là một hướng đi cần được khuyến khích. Sức mạnh mềm quốc gia không chỉ tạo nên từ những tuyên bố lớn, mà từ hàng triệu cuộc chạm nhỏ giữa văn hóa Việt Nam và công chúng thế giới. Một khung hình Tràng An đẹp có thể gợi ý cho du khách quốc tế về một điểm đến. Hình ảnh Chim Lạc có thể khơi dậy sự tò mò về văn minh Đông Sơn. Mặt nạ Xuân Phả có thể khiến người xem tìm hiểu về diễn xướng dân gian Thanh Hóa. Bức tranh 'Phố Hàng Mắm' có thể mở ra cánh cửa đến Hà Nội xưa. Những điều ấy, nếu được lặp lại đủ nhiều, đủ tinh tế và chuyên nghiệp, sẽ dần tạo nên nhận diện Việt Nam trong trí nhớ văn hóa toàn cầu.
Không chỉ là một MV
Dĩ nhiên, một MV không thể một mình làm nên sức mạnh mềm quốc gia. Cũng không nên tuyệt đối hóa vai trò của một sản phẩm giải trí. 'Come My Way' vẫn có thể gây tranh luận về âm nhạc, phát âm, cấu trúc ca khúc hay mức độ pha trộn quốc tế. Nhưng tranh luận ấy là bình thường trong đời sống sáng tạo. Điều đáng nói là Sơn Tùng M-TP đã chọn một con đường tham vọng: không bước ra thế giới bằng cách làm mờ bản sắc Việt Nam, mà bằng cách làm cho bản sắc ấy hiện diện trong một hình thức toàn cầu.
Từ câu chuyện này, tôi nghĩ đến chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam. Chúng ta có di sản, mỹ thuật, âm nhạc dân gian, lễ hội, phong cảnh, lịch sử, đô thị giàu ký ức và cộng đồng văn hóa đa dạng. Nhưng để các giá trị ấy trở thành sức mạnh mềm, cần có nghệ sĩ, nhà sản xuất, đạo diễn, nhà thiết kế, bảo tàng, địa phương và doanh nghiệp cùng tham gia kiến tạo. Di sản chỉ thực sự sống khi nó đi vào đời sống mới. Hội họa chỉ lan tỏa khi có thêm nhiều con đường đến với công chúng. Văn hóa chỉ trở thành nguồn lực khi được chuyển hóa thành sản phẩm, trải nghiệm, thương hiệu và cảm xúc.
'Come My Way' có thể được nhìn như một tín hiệu vui: nghệ sĩ Việt Nam đang ngày càng ý thức rõ hơn rằng bản sắc không phải là gánh nặng của quá khứ, mà là lợi thế cạnh tranh của tương lai. Trong một thế giới quá nhiều sản phẩm giống nhau, điều làm Việt Nam được nhận diện chính là những gì chỉ Việt Nam mới có. Khi một nghệ sĩ trẻ đủ bản lĩnh đưa Chim Lạc, Xuân Phả, Tràng An, Bùi Xuân Phái, Phan Kế An vào sản phẩm âm nhạc, đó là cách nói với thế giới rằng: Việt Nam không đứng bên lề cuộc chơi văn hóa toàn cầu; Việt Nam có câu chuyện riêng, vẻ đẹp riêng và khát vọng riêng để đóng góp vào đời sống sáng tạo của nhân loại.
Độc giả có thể gửi cảm nhận về MV 'Come My Way' của ca sĩ Sơn Tùng M-TP tới địa chỉ email: banvanhoa@vietnamnet.vn. Quan điểm của bạn không nhất thiết phải trùng với bài viết đã đăng trên VietNamNet. Xin trân trọng cảm ơn!
