Tại hội thảo quốc tế Việt Nam học năm 2008, nhà Việt Nam học người Nga Anatoly Sokolov từng nhấn mạnh rằng để chấn hưng sân khấu Việt Nam, nên chọn vở kịch "Hồn Trương Ba da hàng thịt" làm tác phẩm để các nhà hát dựng lại. Bản diễn do Nhà hát Kịch Việt Nam thực hiện với sự tham gia của NSND Trọng Khôi, NSND Trần Tiến, NSƯT Phạm Bằng đã khiến ông tâm phục khẩu phục.
Khát vọng số hóa tác phẩm kinh điển
NSND Doãn Bằng, Phó giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ, bày tỏ mong muốn số hóa bản diễn này để lan tỏa trên nhiều nền tảng số. Ông cho biết: "Đó là tác phẩm lay động sân khấu thế giới, gây sốc các nước xã hội chủ nghĩa khi đi thi ở Liên Xô, rồi lại diễn một vệt tại các sân khấu Mỹ". Không chỉ riêng ông, công chúng cũng kỳ vọng vào việc số hóa các vở diễn như cải lương "Tiếng trống Mê Linh", kịch "Hồn Trương Ba da hàng thịt", nhạc kịch "Cô Sao"... Đây là nhiệm vụ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao cho Cục Nghệ thuật biểu diễn nhằm mang hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Ưu tiên tác phẩm truyền thống và đoạt giải thưởng lớn
Ông Nguyễn Đăng Chương, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, đề xuất thứ tự ưu tiên khi đưa chương trình lên nền tảng số. Theo ông, trước hết cần ưu tiên những vở diễn của nghệ thuật truyền thống đã trở thành kinh điển như tuồng cổ, chèo cổ, cải lương. Thứ hai là các tác phẩm đã được trao giải thưởng Hồ Chí Minh và giải thưởng Nhà nước. Ông cũng nhấn mạnh cần có một hội đồng chuyên môn do Bộ thành lập để đánh giá và chọn lọc các bản diễn phù hợp.
Lưu ý về cách thức số hóa
NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến, Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ, lưu ý việc chia nhỏ tác phẩm để phát tán trên nền tảng số cần cân nhắc kỹ, tránh làm đứt mạch cảm xúc và giảm giá trị tổng thể của vở diễn. Trong khi đó, NSND Doãn Bằng cho rằng không nên giới hạn ở kịch bản trong nước, mà cần đưa cả các vở diễn hợp tác và tác phẩm chuyển thể từ kịch bản nước ngoài, vì chúng góp phần phản ánh sự giao lưu văn hóa.
Số hóa sách văn học: Ưu tiên tác giả đoạt giải và sách Hán Nôm
PGS-TS Phạm Xuân Thạch (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng việc ưu tiên tác giả được giải thưởng Nhà nước và giải thưởng Hồ Chí Minh là lựa chọn an toàn, thuyết phục. Ông đề xuất số hóa toàn bộ tác phẩm của các tác giả này, ưu tiên lần xuất bản đầu tiên. Bên cạnh đó, cần ưu tiên sách Hán Nôm và sách quốc văn giai đoạn 1945-1985. Ông lưu ý giai đoạn 1945-1954 cần được ưu tiên số hóa do nhiều tư liệu đang đứng trước nguy cơ mai một, phần lớn không còn vướng mắc bản quyền và được xem là tài sản văn hóa chung.
Khai thác nhiều tầng và bảo vệ bản quyền
PGS-TS Phạm Xuân Thạch đề xuất thiết lập cơ chế khai thác nhiều tầng để vừa mở rộng tiếp cận, vừa bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ. Mỗi nhóm người dùng nên có mức độ tiếp cận khác nhau, còn các hoạt động thương mại phải được cấp phép và trả phí phù hợp.
Công nghệ đang mở ra cơ hội chưa từng có để các giá trị văn hóa Việt Nam vượt qua giới hạn không gian và thời gian. Tuy nhiên, để di sản thực sự sống và hiện diện trên bản đồ văn hóa thế giới, cần có chiến lược lan tỏa dài hạn, tôn trọng bản quyền và đặt giá trị văn hóa ở vị trí trung tâm. Chỉ khi đó, kho tàng văn hóa Việt mới trở thành nguồn sức mạnh mềm bền vững trong hành trình quảng bá hình ảnh quốc gia.
