NSND Lê Dung: Hành trình từ cô bé bán rau đến diva thính phòng Việt
Cố NSND Lê Dung, tên thật Đoàn Lê Dung, sinh năm 1951 tại vùng mỏ Quảng Ninh, được xem là một trong những giọng soprano hiếm hoi của âm nhạc Việt Nam đạt chuẩn mực hàn lâm và tầm vóc quốc tế. Bà sở hữu kỹ thuật thanh nhạc tiệm cận ngưỡng hoàn hảo, trở thành biểu tượng xuất sắc của dòng nhạc thính phòng.
Tuổi thơ cơ cực và khởi đầu nghệ thuật
Ít ai ngờ, trước khi trở thành huyền thoại, Lê Dung có tuổi thơ đầy vất vả. Sinh ra trong gia đình không có truyền thống nghệ thuật, bà phải nửa buổi đi học, nửa buổi phụ mẹ làm ruộng và gánh rau ra chợ bán. Chính những năm tháng nhọc nhằn này đã vô tình rèn luyện cho bà một cột hơi bền bỉ và nội lực phi thường.
Tài năng của Lê Dung được phát hiện sớm từ năm 8 tuổi bởi nhạc sĩ Đức Huyên. Ông đưa bà vào Câu lạc bộ Thiếu nhi Hạ Long và tạo điều kiện biểu diễn, thu thanh tại Đài Tiếng nói Việt Nam. Nhạc sĩ nhận xét: “Trong dàn hợp xướng vài trăm người khi ấy, Lê Dung là người diễn xướng có giọng hát đơn nổi trội. Giọng Lê Dung rất khỏe. Nhờ có tiếng hát Lê Dung mà nâng cao chất lượng câu lạc bộ lên.”
Con đường chuyên nghiệp và học tập quốc tế
Năm 17 tuổi, bà bước vào con đường ca hát chuyên nghiệp khi gia nhập Đoàn Văn công Quân khu Tả Ngạn. Dù từng đỗ đại học ngành Y, Lê Dung quyết định rẽ hướng, theo đuổi đam mê âm nhạc. Sau đó, bà về Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị, theo học thanh nhạc bài bản và tốt nghiệp thủ khoa Nhạc viện.
Không dừng lại ở đó, Lê Dung tiếp tục sang Liên Xô học tập tại Nhạc viện Tchaikovsky – một trong những ngôi trường đào tạo âm nhạc danh giá nhất thế giới. Quãng thời gian này giúp bà hấp thụ tinh hoa âm nhạc cổ điển phương Tây và định hình phong cách nghệ thuật chuyên sâu.
Đỉnh cao sự nghiệp và đóng góp cho giáo dục
Trở về nước năm 1990, Lê Dung trở thành nghệ sĩ solo của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam và tham gia giảng dạy tại Nhạc viện Hà Nội. Với giọng soprano đẹp hiếm có, âm sắc sáng, vang nhưng không chói, bà chinh phục nhiều thể loại từ opera, bán cổ điển đến nhạc tiền chiến, nhạc đỏ.
Những tác phẩm như Người Hà Nội, Trường ca sông Lô, Xa khơi qua giọng hát của bà đã trở thành dấu ấn khó phai trong lòng nhiều thế hệ. Với kỹ thuật điêu luyện và cảm xúc sâu lắng, bà được coi là người đặt nền móng cho sự phát triển của dòng nhạc thính phòng ở Việt Nam.
Bà còn đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ tên tuổi như NSND Tạ Minh Tâm, NSND Thái Bảo, NSƯT Việt Hoàn, ca sĩ Ngọc Anh. Cố NSND Trung Kiên từng nhận xét: “Trong 5 năm giúp đỡ và đào tạo Lê Dung, tôi phát hiện khả năng rất lớn sẽ phát triển trong tương lai... Cho đến hôm nay, Lê Dung chứng tỏ thành công lớn của mình trong sự nghiệp giáo dục.”
Đời tư nhiều sóng gió và sự ra đi đột ngột
Dù thành công rực rỡ, đời sống riêng của NSND Lê Dung lại nhiều trắc trở. Hai cuộc hôn nhân đổ vỡ để lại những tổn thương sâu sắc. Trong cuộc hôn nhân đầu, bà có một người con trai, nhưng hai vợ chồng sớm chia tay. Mối tình với nhà thơ Hồng Thanh Quang từng được nhắc đến như một chuyện tình đẹp nhưng cũng không đi đến kết thúc trọn vẹn.
Ca sĩ Ngọc Anh, học trò của bà, chia sẻ rằng Lê Dung là người sống hết mình trong tình yêu, yêu đến tận cùng, để rồi mang nhiều đau đớn. Tháng 1/2001, NSND Lê Dung qua đời do tai biến mạch máu não, khiến đồng nghiệp và công chúng bàng hoàng.
Di sản bất tử
Sự ra đi của bà để lại khoảng trống lớn trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Hơn hai thập kỷ trôi qua, tiếng hát của Lê Dung vẫn được xem là chuẩn mực trong đào tạo và biểu diễn thanh nhạc. NSND Phạm Ngọc Khôi từng nói: “Chị Lê Dung là trường hợp rất đặc biệt của nền ca hát Việt Nam... Chị là người có công rất lớn trong việc đem giá trị của nền văn hóa, âm nhạc thế giới đến với Việt Nam.”
Bà không chỉ là một nghệ sĩ tài năng mà còn là biểu tượng của sự khổ luyện, nghị lực và khát vọng vươn tới đỉnh cao, xứng đáng với danh hiệu diva đích thực của Việt Nam.
