Cục Bản quyền Tác giả vừa ban hành văn bản đề nghị các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân rà soát, đảm bảo tuân thủ nghiêm túc quy định pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan. Văn bản nhấn mạnh việc không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền, không khai thác, sử dụng trái phép quyền tác giả đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình và chương trình phát sóng.
Bức tranh kiểm soát bản quyền âm nhạc
Trong lĩnh vực âm nhạc, mỗi ca khúc khi ra mắt đều mang hai khối tài sản độc lập: quyền tác giả (publishing rights) và quyền bản ghi (master rights). Quyền tác giả là phần hồn của ca khúc, kết tinh giai điệu và ca từ nguyên bản từ nhạc sĩ. Hiện nay, các nhạc sĩ thường ủy quyền khai thác cho đơn vị thứ ba như VCPMC, thay vì tự mình đi thu phí tác quyền.
Quyền bản ghi là bản thu âm hoàn chỉnh, được các hãng đĩa bảo vệ qua hệ thống công nghệ như Content ID. Bất kỳ hành vi sao chép, trích xuất hay remix trái phép đều bị phát hiện và chặn đứng, hoặc doanh thu sẽ được chuyển về chủ sở hữu hợp pháp.
Điểm đen vi phạm bản quyền trên TikTok
Tình trạng vi phạm bản quyền âm nhạc diễn ra nghiêm trọng trên TikTok. Những cá nhân, tổ chức cố tình lách luật bằng cách xào nấu, bóp méo giọng hát, thay đổi cấu trúc bài nhạc để né hệ thống Content ID. Khác với YouTube, thuật toán TikTok khuyến khích video ngắn dựa trên âm thanh thịnh hành, vô tình tiếp tay cho việc cắt ghép, remix nhạc lậu phát triển mạnh.
Kỳ vọng của nghệ sĩ Việt
Văn bản số 314/BQTG-QL&HTQT của Cục Bản quyền Tác giả mở ra hy vọng thanh lọc thị trường, chấm dứt tình trạng sử dụng trái phép bản quyền để thu lợi bất chính. Tuy nhiên, trước đây hiệu quả răn đe chưa cao do ít trường hợp bị xử lý cụ thể.
Luật sư Huỳnh Thanh Tâm (Công ty luật TNHH CNC Việt Nam) cho biết, hành vi xâm phạm quyền tác giả có thể bị xử lý dân sự, hình sự hoặc hành chính. Phổ biến nhất là phạt tiền, kèm theo tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng thẻ giám định viên. Công văn 314 nhấn mạnh việc rà soát và xử lý triệt để hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đối với hành vi nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tù lên đến 3 năm. Pháp nhân vi phạm có thể bị phạt tiền hoặc đình chỉ hoạt động đến 3 năm.
Theo luật sư, cục diện năm 2026 đang thay đổi nhờ sự phối hợp giữa pháp luật, tổ chức quản lý (VCPMC) và công nghệ (Fingerprinting/Blockchain), tạo rào cản đủ mạnh để ngăn chặn vi phạm.
