Phát hiện hai bản nhạc phổ thơ Bác Hồ của nhạc sĩ Pháp Luis Durey chưa từng công bố
Trong đợt sưu tầm hiện vật cho Phòng Truyền thống Báo Nhân Dân năm 2012, một phát hiện đặc biệt đã làm sửng sốt giới nghiên cứu âm nhạc và lịch sử. Đó là hai bản nhạc của nhạc sĩ người Pháp Luis Durey phổ nhạc từ thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hoàn toàn chưa từng được công bố tại Việt Nam trước đó.
Hành trình từ phát hiện đến xác minh
Vào một buổi chiều cuối tháng 9/2012, nhóm sưu tầm hiện vật do nhà báo Hà Hồng dẫn đầu đã tiếp nhận một hộp tài liệu từ nhà báo Hà Thanh Giang. Trong số này, có một tờ giấy A4 đã ngả màu vàng in hai bản nhạc với tựa đề tiếng Pháp: "Nuit D’automne" (Đêm thu) và "Je lis" (Tôi đọc). Nhạc sĩ Luis Durey, sinh năm 1888, là đảng viên Đảng Cộng sản Pháp và một trong sáu nhạc sĩ nổi tiếng đầu thế kỷ 20 của Pháp.
Ngay lập tức, Báo Nhân Dân đã xin phép Tổng Biên tập Thuận Hữu để tiến hành nghiên cứu sâu. Thạc sĩ Phạm Thị Thanh Mai, Phó Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh, sau khi tra cứu kỹ lưỡng, khẳng định đây rất có thể là hai tác phẩm âm nhạc về Bác Hồ chưa từng được biết đến tại Việt Nam. Nhà báo Khải Hoàn, Trưởng cơ quan thường trực Báo Nhân Dân tại Pháp, cũng được huy động để tìm hiểu thêm về nhạc sĩ Luis Durey và liên hệ với người thân của ông.
Quá trình dàn dựng công phu
Nhận thức được giá trị nghệ thuật và lịch sử, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, đã thành lập một tổ công tác đặc biệt. Các chuyên gia hàng đầu được huy động: GS, NSND Trọng Bằng dịch lời từ tiếng Pháp sang tiếng Việt; NSND Trọng Khôi thể hiện bằng đàn piano; hai ca sĩ Trần Hồng Nhung và Nguyễn Phương Uyên, những gương mặt từng đoạt giải thưởng quốc tế, đảm nhận phần trình bày; GS Nguyễn Lân Trung phụ trách luyện âm.
Buổi biểu diễn báo cáo diễn ra trang trọng vào ngày 2/10/2014 tại trụ sở Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân chia sẻ cảm nhận: "Đây là hai bản nhạc tình ca với giai điệu lãng mạn, 'mỏng manh', và nhạc sĩ Luis Durey đã khéo léo 'cài' tín hiệu của Cách mạng Pháp, phù hợp với tư tưởng của Bác Hồ." Tổng Biên tập Thuận Hữu cũng bày tỏ sự ngạc nhiên trước vẻ đẹp của giai điệu.
Khám phá nguồn gốc và trình diễn công chúng
Trong chuyến công tác tại Pháp năm 2017, đoàn Báo Nhân Dân đã gặp gỡ nhạc sĩ Henri Claude Fantapié, người cung cấp thông tin quý giá từ cuốn sách "Louis Durey I’ainé des 'six'". Sách tiết lộ rằng hai bài thơ "Tôi đọc" và "Đêm thu" được nhà thơ Phạm Huy Thông gửi cho Luis Durey phổ nhạc vào năm 1950, và ông hoàn thành tác phẩm vào năm 1951.
Về nước, dịch giả Dương Tường đã xác định hai bài thơ gốc của Bác Hồ là "Thu dạ" và "Tặng Bùi Công", sáng tác năm 1948, in trong sách "Thơ chữ Hán Hồ Chí Minh" xuất bản năm 1990. Hai bản nhạc này sau đó được trình diễn long trọng tại Nhà hát Lớn Hà Nội vào tối 19/5/2015, nhân kỷ niệm 125 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, với sự tham gia của các ca sĩ Nguyễn Phương Oanh và Hà Phạm Thăng Long.
Kết quả và ý nghĩa
Bộ phim tài liệu "Chuyện hai bản nhạc phổ thơ Bác Hồ" do Trung tâm Truyền hình Nhân Dân sản xuất đã phát sóng ngày 2/9/2017 và nhận Bằng khen tại Liên hoan Truyền hình toàn quốc lần thứ 37. Tác phẩm này không chỉ là một phát hiện nghệ thuật quý giá mà còn là minh chứng cho tình hữu nghị Việt - Pháp, cũng như sự tôn kính của các nghệ sĩ quốc tế dành cho lãnh tụ Hồ Chí Minh. Quá trình từ phát hiện, nghiên cứu đến trình diễn đã thể hiện sự cẩn trọng, tâm huyết của tập thể Báo Nhân Dân và Hội Nhạc sĩ Việt Nam, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa dân tộc.
