Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) vừa chính thức phê duyệt Đề án xây dựng Dàn nhạc dân tộc quốc gia Việt Nam. Đề án này đặt mục tiêu kế thừa, bảo tồn và phát huy những giá trị, di sản âm nhạc truyền thống thông qua việc sử dụng và khai thác các loại nhạc cụ dân tộc trên khắp lãnh thổ Việt Nam. Bên cạnh đó, dàn nhạc còn có nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, khai thác các di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu âm nhạc dân tộc và nghệ thuật biểu diễn truyền thống.
Vị trí và nhân sự của Dàn nhạc dân tộc quốc gia
Theo nội dung đề án, Dàn nhạc dân tộc quốc gia sẽ trực thuộc Nhà hát Ca múa nhạc quốc gia Việt Nam. Về nhân sự, dàn nhạc sẽ kế thừa nguồn lực hiện có của nhà hát và bổ sung thêm diễn viên từ các đơn vị nghệ thuật trên toàn quốc. Điều này nhằm nâng cao năng lực biểu diễn nghệ thuật âm nhạc dân gian, dân tộc một cách chuyên nghiệp.
Mục tiêu định hướng thẩm mỹ và hội nhập quốc tế
Đề án cũng đặt ra mục tiêu định hướng nhận thức thẩm mỹ nghệ thuật cho công chúng, đồng thời đẩy mạnh giao lưu, hợp tác quốc tế. Nhờ đó, nghệ thuật biểu diễn âm nhạc dân tộc, truyền thống Việt Nam vừa giữ vững bản sắc, vừa trở thành một trong những trụ cột của văn hóa đối ngoại.
Được triển khai từ năm 2026 và tổng kết đánh giá vào năm 2031, đề án đặt ra các mục tiêu cụ thể theo từng giai đoạn. Đến năm 2027, dàn nhạc dân tộc sẽ được xây dựng và hoàn thiện với quy mô, quy chuẩn đáp ứng hoạt động phục vụ các chương trình văn hóa - nghệ thuật mang tầm quốc gia và quốc tế. Đến năm 2031, dàn nhạc sẽ trở thành một "Không gian nghệ thuật âm nhạc truyền thống Việt Nam" đáp ứng các sự kiện văn hóa trong nước và quốc tế.
Vai trò của âm nhạc dân tộc trong đối ngoại văn hóa
Ông Trần Nhất Hoàng, Phó cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ VH-TT-DL), cho biết tính đến nay, nghệ thuật truyền thống, trong đó có âm nhạc dân tộc, vẫn chiếm tỷ lệ lớn, lên đến 70% trong các chương trình đối ngoại văn hóa. "Trừ những chuyến mang dàn nhạc giao hưởng và nhạc hiện đại đi, 70% còn lại là mang tác phẩm âm nhạc dân tộc. Ngay cả khi mang các dàn giao hưởng và hiện đại thì vẫn có yếu tố dân gian trong đó", ông Hoàng nhấn mạnh. Ông cũng chia sẻ rằng buổi biểu diễn nhạc dân tộc trong chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã được phía Trung Quốc đánh giá rất cao.
Nhận định của chuyên gia về dàn nhạc quốc gia
Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long nhận định việc xây dựng một dàn nhạc quốc gia với sự tham gia của nhạc cụ dân tộc, vận hành theo tư duy hàn lâm phương Tây, là hướng đi đúng và cần thiết. Ông cho rằng: "Đây là một bước tiến nhằm chuyên nghiệp hóa đời sống âm nhạc, tạo dựng một chuẩn mực biểu diễn và sáng tác đủ tầm để hội nhập quốc tế. Khi nhạc cụ dân tộc được đặt trong cấu trúc dàn nhạc lớn, với hệ thống phối khí, chỉ huy và ngôn ngữ âm nhạc được chuẩn hóa, chúng ta có cơ hội xây dựng những tác phẩm khí nhạc quy mô, có khả năng đối thoại với thế giới, đồng thời khẳng định bản sắc riêng".
Ông Long cũng nhắc lại rằng trước đây, Việt Nam từng có một dàn nhạc dân tộc Việt Nam thuộc Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam. Dàn nhạc này được thành lập năm 2009 theo quyết định của Thứ trưởng Bộ VH-TT-DL khi đó là ông Trần Chiến Thắng, với thành viên là những nghệ sĩ, giảng viên và sinh viên ưu tú của Khoa Nhạc cụ truyền thống (nay là Khoa Âm nhạc truyền thống).
Thách thức trong phối khí và sáng tác
NSND Phạm Ngọc Khôi, Phó chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, chia sẻ hiện nay số người làm phối khí cho âm nhạc dân tộc còn ít và chủ yếu làm trên tinh thần "vì yêu mà làm" do thiếu kinh phí. Dù tại Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, các giảng viên cơ hữu là người viết phối khí và sau nhiều năm số lượng bản phối cũng đáng kể, nhưng việc phối khí cho âm nhạc dân tộc vẫn đang là một "nốt trầm". Ông Khôi cho rằng, với Dàn nhạc dân tộc quốc gia Việt Nam, cần chú trọng việc sáng tác các bản phối, với những kế hoạch và mục tiêu cụ thể, khả thi cho từng giai đoạn.
Bí quyết thành công từ dàn nhạc Sức Sống Mới
Ông Trần Nhất Hoàng cũng chia sẻ "bí quyết" thành công của dàn nhạc dân tộc Sức Sống Mới trong các hoạt động nhà nước cấp cao. Theo ông, nhạc trưởng phối khí của dàn nhạc này là nghệ sĩ Đồng Quang Vinh, người có những phối khí rất biến hóa. Nhờ đó, các tác phẩm trở nên mới mẻ, có những tác phẩm là liên khúc giữa một bài nước ngoài kết hợp với một bài Việt Nam. Ngoài ra, nhạc trưởng cũng chơi được nhiều nhạc cụ như sáo, đàn t'rưng, đàn đá... rất tốt. "Điều thứ ba là bạn ấy rất tài hoa, khả năng kết hợp với quốc tế tốt lắm", ông Hoàng nhấn mạnh.
Cũng theo ông Hoàng, trong nhiều năm qua, nhạc dân tộc thường được chơi theo cách rất truyền thống. Tuy nhiên, dàn nhạc Sức Sống Mới đã có cách làm khác, đôi khi phối các tác phẩm theo hướng giao hưởng hoặc jazz. "Nếu để đưa ra thông điệp thì đó là nghệ sĩ Việt Nam rất tài năng và chúng ta có kho tàng dân tộc xuất sắc, cái chính là tìm ra nét chơi mới, chơi thật chuyên nghiệp, cảm xúc cho bạn bè quốc tế cảm nhận và nể phục", ông Hoàng khẳng định.
