Bác sĩ Ngô Đức Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhấn mạnh rằng y tế không chỉ là dịch vụ chữa bệnh mà còn là 'hạ tầng vô hình' tạo nên sức hấp dẫn của nhiều điểm đến hàng đầu thế giới. Trong cuộc trò chuyện với Báo Nhân Dân, ông phân tích vai trò của hệ thống cứu hộ, cấp cứu và bảo hiểm trong việc xây dựng điểm đến an toàn, thu hút du khách chi trả cho những trải nghiệm có giá trị cao.
Giá trị cạnh tranh của điểm đến an toàn
Theo bác sĩ Ngô Đức Hùng, tại nhiều quốc gia, y tế bao gồm toàn bộ hệ thống bảo đảm an toàn cho du khách: từ cấp cứu ngoài cộng đồng, mạng lưới phản ứng nhanh đến khả năng hỗ trợ khi sự cố xảy ra. Với những người lựa chọn hành trình khám phá hay mạo hiểm, câu hỏi về khả năng cứu hộ và cấp cứu kịp thời là rất quan trọng. Ông cho rằng đây là lĩnh vực Việt Nam còn khá sơ khai, trong khi ở nhiều quốc gia, hệ thống y tế đã trở thành một phần của sản phẩm du lịch.
Báo cáo của Research & Markets ước tính quy mô thị trường du lịch mạo hiểm toàn cầu năm 2024 đạt 351 tỷ USD. Du khách thuộc phân khúc này chi trung bình 265 USD mỗi đêm, thời gian lưu trú khoảng 11 ngày, gần 3.000 USD mỗi chuyến đi. Tour khám phá hang Sơn Đoòng, hiện có giá khoảng 3.000 USD (hơn 70 triệu đồng) mỗi khách và chỉ đón khoảng 1.000 khách mỗi năm, nhưng thường xuyên kín chỗ trước nhiều tháng.
Kinh nghiệm từ các quốc gia
Bác sĩ Ngô Đức Hùng chia sẻ ấn tượng về hệ thống cứu hộ y tế tại Nepal và Tây Tạng. Ở Nepal, trước khi tham gia tour leo núi, du khách gần như bắt buộc phải có bảo hiểm du lịch, và các đơn vị tổ chức tour đều kết nối sẵn với hệ thống vận chuyển cấp cứu. Tại Tây Tạng, trên một con đèo cao 6.200m so với mực nước biển đã có ít nhất ba trạm sơ cứu, từ lực lượng chính quyền địa phương đến các đơn vị vận chuyển quốc tế. Nếu du khách bị sốc độ cao hoặc gặp tai nạn, các trạm sẽ tiếp nhận ngay với đầy đủ trang thiết bị và nhân viên cứu hộ túc trực. Chỉ khoảng 30 phút sau, trực thăng đã có thể tiếp cận để đưa nạn nhân xuống núi.
Người tham gia trekking được khuyến nghị mua bảo hiểm du lịch bao gồm chi phí cứu hộ trực thăng (helicopter evacuation) và điều trị y tế. Một chuyến cứu hộ trực thăng tại khu vực Everest có thể tiêu tốn hàng nghìn USD, theo Nepal Tourism Board.
Bài học cho Việt Nam
Dưới góc độ một người yêu thích du lịch mạo hiểm, bác sĩ Ngô Đức Hùng cho rằng rất khó để một doanh nghiệp du lịch tự mình đáp ứng toàn bộ yêu cầu, đặc biệt là công tác y tế. Ở nhiều quốc gia, người ta xây dựng một hệ sinh thái phối hợp giữa doanh nghiệp lữ hành, lực lượng cứu hộ, cơ sở y tế và các công ty bảo hiểm. Mọi quy trình đều được chuẩn hóa ngay từ đầu: du khách được thông tin đầy đủ về mức độ nguy hiểm, hướng dẫn viên phải có chứng chỉ cứu hộ, và tại khu vực tổ chức luôn bố trí lực lượng ứng cứu thường trực.
Ở Việt Nam, theo bác sĩ, đây vẫn là khoảng trống cần được hoàn thiện. Khi xảy ra sự cố, các bên rất dễ phát sinh tranh cãi về trách nhiệm. Về lâu dài, cần đầu tư thêm trang thiết bị phù hợp với đặc thù hoạt động và hoàn thiện các bộ tiêu chuẩn, pháp lý cho hệ thống cấp cứu ngoài bệnh viện và bảo đảm an toàn y tế trong du lịch.
Xây dựng điểm tựa cho những hành trình
Bác sĩ Ngô Đức Hùng nhận định Việt Nam có lợi thế cạnh tranh nhờ cảnh quan đẹp, kinh tế phát triển, môi trường an ninh tốt và chi phí du lịch cạnh tranh. Tuy nhiên, để trở thành điểm đến thực sự hấp dẫn, chỉ có cảnh đẹp là chưa đủ. Du khách quốc tế rất quan tâm đến vấn đề y tế. Những cái tên như Bệnh viện Việt Pháp, hệ thống Family hay Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã được nhiều du khách 'truyền tai' nhau. Riêng tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, gần như ngày nào cũng tiếp nhận khách quốc tế đến cấp cứu vì các vấn đề sức khỏe phát sinh trong quá trình du lịch.
Theo bác sĩ, rào cản lớn nhất khi du khách tiếp cận dịch vụ y tế tại Việt Nam là chi phí. Họ không biết chi phí điều trị sẽ như thế nào và cơ sở y tế có liên kết với bảo hiểm du lịch quốc tế hay không. Hiện nay, phần lớn bệnh viện công ở Việt Nam vẫn chưa kết nối chặt chẽ với các mạng lưới bảo hiểm quốc tế. Nhiều bệnh viện tại Singapore, Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ đã xây dựng cơ chế 'direct billing' với các hãng bảo hiểm quốc tế, giúp du khách không phải tự ứng trước chi phí. Bác sĩ đề xuất các bệnh viện nên chủ động hợp tác với doanh nghiệp lữ hành và các công ty bảo hiểm du lịch quốc tế.
Năng lực sơ cứu cộng đồng
Bác sĩ Ngô Đức Hùng đánh giá năng lực sơ cứu cộng đồng của Việt Nam 'rất sơ khai'. Các thiết bị sơ cứu vẫn còn vắng bóng trong cộng đồng, và ngay cả khi có thiết bị, nhiều người không biết sử dụng. Khoảng trống lớn nhất là kiến thức và kỹ năng sơ cứu. Việt Nam cần một chương trình quy mô quốc gia để phổ cập kỹ năng sơ cứu, đồng thời xây dựng một bộ tiêu chuẩn chuyên môn thống nhất.
Nhóm của bác sĩ đã lựa chọn Đà Nẵng là địa phương đầu tiên triển khai dự án máy sốc điện tự động (AED) cho cộng đồng. Dự án do Trường Đại học Y Hà Nội phối hợp với FPT triển khai từ cuối năm 2025, đến nay đã lắp đặt khoảng 50 máy AED tại các trạm y tế trên địa bàn. Khánh Hòa cũng đang nghiên cứu áp dụng mô hình tương tự. Bác sĩ nhấn mạnh: 'Giá trị của AED không chỉ nằm ở khả năng cấp cứu người ngừng tim mà sự hiện diện của thiết bị này còn là biểu tượng cho một hệ thống phản ứng nhanh, giúp người dân và du khách cảm thấy yên tâm hơn.'
Để xây dựng mạng lưới bệnh viện tiếp nhận khách du lịch, bác sĩ Ngô Đức Hùng đề xuất thiết lập quy trình bài bản, lựa chọn các bệnh viện khu vực làm đầu mối chuyên môn, kết nối với doanh nghiệp lữ hành, công ty bảo hiểm và mạng lưới sơ cứu địa phương. Việt Nam nên tận dụng hạ tầng y tế sẵn có và tổ chức thành một mạng lưới vận hành thống nhất và ổn định.
