Tòa án Nhân dân TP.HCM sắp mở cửa đón khách tham quan sau hơn 10 năm trùng tu
Sau hơn một thập kỷ tiến hành trùng tu, Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn thành việc phục hồi kiến trúc ban đầu và khắc phục các vấn đề về kết cấu. Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia này hiện đang chuẩn bị mở cửa đón khách tham quan nhằm xây dựng hình ảnh thành phố thân thiện và quảng bá giá trị lịch sử.
Lịch sử và quá trình trùng tu công phu
Tòa án Nhân dân TP.HCM tọa lạc tại phường Bến Thành, có tiền thân là Tòa đại hình Nam Kỳ được hoàn thành vào năm 1885 theo thiết kế của kiến trúc sư người Pháp Jule Bourard. Sau hơn một thế kỷ tồn tại, công trình dần xuống cấp với tình trạng trần và tường thấm dột, kết cấu hư hỏng nghiêm trọng.
Dự án trùng tu được khởi động từ năm 2016 và hoàn thành vào đầu năm nay, tương đối trả lại nguyên trạng kiến trúc ban đầu. Quá trình này trải qua nhiều giai đoạn phức tạp:
- Chuẩn bị và hạ giải các hạng mục tạm bợ
- Tu bổ toàn diện khối nhà chính
- Hoàn thiện nội thất và cảnh quan xung quanh
Công trình bao gồm khối Pháp hình chữ U và khối Mỹ xây dựng sau tạo thành hình chữ H, với đầy đủ tầng hầm, tầng 1 và tầng 2. Mỗi tầng có chiều cao khoảng 5,2 mét, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc châu Âu và bản địa Việt Nam.
Những điểm nhấn kiến trúc đặc sắc
Việc trùng tu đã giữ nguyên và phục hồi nhiều chi tiết kiến trúc độc đáo:
- Tượng thần Công lý (Justitia) đặt trang trọng ở giữa sảnh chính, tay phải cầm kiếm, tay trái đặt lên cuốn sách luật - biểu tượng của hệ thống pháp luật Pháp.
- Hai bức tượng nam và nữ cầm nón lá, quai thao truyền thống đối xứng hai bên, thể hiện sự bình đẳng trong tư pháp.
- Toàn bộ lớp sơn cũ đã được cạo bỏ và thay thế bằng màu sơn mới, nghiên cứu kỹ lưỡng dựa trên các mẫu cũ để tái hiện tone vàng đặc trưng của kiến trúc Pháp.
- Phòng riêng đặt tượng thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh với cờ Việt Nam và cờ Đảng trang nghiêm trên tường.
Phần mái của tòa nhà được lợp ngói với độ dốc lớn, kết cấu đỡ mái gồm khung thép và gỗ. Giai đoạn tu bổ tập trung thay thế các kèo gỗ bị mục và lợp lại ngói theo đúng quy chuẩn cổ.
Không gian xét xử và ý nghĩa biểu tượng
Tòa nhà có 4 phòng xét xử với kiến trúc khác biệt ở mỗi phòng. Tầng một thiên về hệ thống gỗ trong khi tầng 2 được cẩn đá tinh xảo. Phòng xét xử ở tầng 2 đặc biệt uy nghiêm với tường chạm trổ phù điêu, nền lát gạch hoa cổ và hệ thống cửa vòm cao.
"Trên trần vẽ hình bầu trời, theo giả thuyết tượng trưng cho việc chạm đến công lý, nhưng cũng mang lại cảm giác gần gũi, an ủi sau cùng cho phạm nhân", một chi tiết kiến trúc đầy tính nhân văn.
Cầu thang trong tòa nhà kết hợp giữa kiến trúc La Mã và phong thủy hướng của người Việt Nam. Đặc biệt, hai nhánh cầu thang dành cho cán bộ và biện lý dừng ở bục sinh, trong khi nhánh giữa dành cho phạm nhân là bục tử - một thiết kế mang tính biểu tượng sâu sắc.
Chuẩn bị mở cửa đón khách tham quan
Bà Nguyễn Mai Trâm, Phó Chánh Văn phòng Tòa án Nhân dân TP.HCM, chia sẻ: "Tương tự UBND TP.HCM - cũng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, tòa nhà được các đơn vị đề nghị mở cửa tham quan một số ngày nhất định để tôn vinh giá trị, giúp người dân và du khách hiểu rõ về công trình."
Tuy nhiên, do đặc thù của ngành tư pháp, để đảm bảo an ninh và hoạt động xét xử, Chánh án đang xem xét ý tưởng thiết lập bảo tàng số. Giải pháp này sẽ tạo cơ hội cho người dân và du khách tham quan trực diện ngay cả khi đến ngoài lịch tham quan chính thức.
Ý nghĩa văn hóa và pháp lý
Năm 2012, tòa nhà đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Công trình có mối tương quan chặt chẽ với các di tích lân cận như UBND TP.HCM, Bưu điện Thành phố và Dinh Độc Lập, tạo thành quần thể kiến trúc tiêu biểu nhất của vùng lõi mở rộng thành phố.
Việc trùng tu không chỉ đảm bảo an toàn cho di tích mà còn tạo điều kiện làm việc tốt hơn cho cán bộ, công chức, góp phần nâng cao chất lượng xét xử. Sau khi trùng tu, tòa nhà mang diện mạo mới xứng tầm với vị thế của Tòa án Nhân dân TP.HCM trong bối cảnh thành phố không ngừng phát triển về quy mô diện tích, dân số và kinh tế.
