Lễ hội Mường Khô tưng bừng khai hội giữa núi rừng biên viễn
Trong hai ngày 25 và 26 tháng 2, hàng nghìn người dân địa phương cùng du khách từ khắp nơi đã đổ về thôn Muỗng Do, xã Điền Lư, tỉnh Thanh Hóa để tham dự lễ hội Mường Khô - một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đầy màu sắc. Không gian núi rừng biên viễn như bừng sáng với âm vang cồng chiêng và sắc màu truyền thống rực rỡ.
Không khí rộn ràng từ sáng sớm
Từ sáng sớm ngày chính hội, con đường dẫn vào thôn Muỗng Do đã trở nên nhộn nhịp với dòng người trong trang phục truyền thống. Phụ nữ Mường vấn khăn, khoác áo cóm tinh tế, trong khi đàn ông chỉnh tề trong bộ lễ phục cổ truyền, cùng nhau khiêng lễ vật tiến về đền thờ Hà Công Thái. Bầu không khí trang nghiêm hòa quyện với niềm hân hoan đón chào một mùa lễ hội mới.
Nghi thức rước linh vị trang trọng
Nghi thức dâng hương đã mở màn cho chuỗi hoạt động ý nghĩa. Linh vị Quận công Hà Công Thái được rước một cách trang trọng từ đền thờ về sân vận động thôn, đi kèm với tiếng chiêng, trống vang vọng khắp không gian. Đoàn rước đi qua những nếp nhà sàn nép mình bên sườn núi, với người dân hai bên đường chắp tay thành kính, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với bậc tiền nhân.
Màn hòa tấu cồng chiêng đặc sắc
Điểm nhấn nổi bật của lễ hội chính là màn hòa tấu cồng chiêng quy mô lớn với sự tham gia của 60 chiếc cồng, chiêng do các thiếu nữ Mường tài năng đảm nhiệm. Trong sắc phục truyền thống rực rỡ, họ vừa di chuyển nhịp nhàng vừa biểu diễn, kết hợp hát múa tạo nên một bản hợp xướng đậm đà bản sắc dân tộc. Âm thanh khi trầm hùng, khi rộn rã, hòa cùng tiếng reo hò của đám đông, khiến cả không gian như rung lên theo nhịp điệu của núi rừng.
Lịch sử và ý nghĩa của lễ hội
Lễ hội Mường Khô bắt nguồn từ cuối thế kỷ XVIII, đầu XIX, gắn liền với vị lang Mường ưu tú Hà Công Thái. Dưới triều đại Gia Long và Minh Mạng, ông đã có công lớn trong việc dẹp loạn, giữ yên biên cương phía Tây xứ Thanh, được phong tước Quận công và giữ chức Khâm sai Chánh thống lĩnh Thượng đạo trấn Thanh Hoa. Sau khi ông qua đời, dòng họ và nhân dân đã lập đền thờ tại Gò Mèo, thôn Muỗng Do để tưởng nhớ công lao.
Nơi đây còn phối thờ thủ lĩnh Cần Vương Hà Văn Mao, sĩ phu Hà Triều Nguyệt cùng nhiều anh hùng khác của vùng đất Mường Khô. Từ những nghi thức tế lễ ban đầu trong phạm vi gia tộc, lễ hội đã dần phát triển thành một sinh hoạt văn hóa lớn, thu hút sự tham gia của cả cộng đồng rộng rãi.
Phần hội sôi động với nhiều hoạt động
Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra vô cùng sôi nổi trong suốt hai ngày. Phiên chợ vùng cao tấp nập với các sản phẩm thổ cẩm, váy áo truyền thống của người Mường. Du khách có cơ hội thưởng thức những món ăn đặc sản như rượu cần nồng men lá, cơm lam thơm mùi ống nứa, và canh đắng - một món ăn đặc trưng không thể thiếu.
Trên bãi đất rộng, các trò chơi dân gian như tung còn, kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, chọi gà và đánh đu diễn ra sôi nổi, thu hút đông đảo người tham gia. Tiếng hò reo cổ vũ vang lên không ngớt, tạo nên một bức tranh hội xuân sống động và đầy màu sắc.
Hành trình hồi sinh của di sản
Lễ hội Mường Khô từng trải qua thời gian gián đoạn khi đền thờ bị tàn phá trong chiến tranh, nhiều nghi thức quan trọng cũng dần mai một. Tuy nhiên, với nỗ lực bảo tồn, đền thờ đã được tu bổ vào năm 2009 và được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh vào năm 2011. Đặc biệt, ngày 10 tháng 11 năm 2023, lễ hội truyền thống này chính thức được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đánh dấu một bước hồi sinh mạnh mẽ cho sinh hoạt tâm linh lâu đời này.
Ý nghĩa sâu sắc đối với cộng đồng
Trong tiếng cồng chiêng ngân vang giữa núi đá thượng nguồn sông Mã, lễ hội Mường Khô không chỉ là dịp để tri ân công đức của tiền nhân, cầu mong mưa thuận gió hòa, mà còn là không gian văn hóa quan trọng giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về cội nguồn dân tộc. Những bước chân rộn ràng, những sắc váy áo truyền thống nối dài trên con đường vào bản như một lời khẳng định mạnh mẽ về sức sống bền bỉ của văn hóa Mường nơi miền biên viễn xứ Thanh.
