Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz sụt giảm đang đe dọa thắt chặt nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, lặp lại tình trạng gián đoạn hàng triệu thùng mỗi ngày từng xảy ra hồi tháng 3. Theo CNN, thế giới đang đối mặt với rủi ro giá cả nghiêm trọng hơn do các kho dự trữ dầu thô chiến lược đã cạn kiệt, không còn "tấm đệm" bảo vệ như trước.
Kho dự trữ cạn kiệt làm tăng nguy cơ sốc giá
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố ngày 15/7 cho biết, mức thiếu hụt khoảng 4 triệu thùng/ngày trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 đã được bù đắp nhờ rút dầu từ các kho dự trữ. Tuy nhiên, hiện nay các nguồn dự trữ dùng để bình ổn thị trường phần lớn đã cạn kiệt. IMF nhận định: "Cú sốc ban đầu được xoa dịu nhờ thị trường năng lượng còn dư địa điều chỉnh. Tuy nhiên, nếu các kho dự trữ không được bổ sung, thế giới sẽ dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc tiếp theo".
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết, dự trữ dầu thô của Mỹ giảm gần 1,7 triệu thùng trong tuần trước do xuất khẩu tăng, dù vẫn duy trì dưới mức trung bình thời kỳ tiền xung đột với Iran. Tại Cushing, Oklahoma – điểm giao nhận của dầu WTI, lượng hàng tồn kho đã vượt mốc 20 triệu thùng, mức được coi là tối thiểu để trung tâm này duy trì hoạt động. Trong thời gian đầu xung đột tại Iran, IEA đã thực hiện đợt xả kho khẩn cấp lớn nhất lịch sử, đưa ra thị trường 400 triệu thùng dầu từ nguồn dự trữ chiến lược. Trung Quốc cũng góp phần giảm bớt thiếu hụt nguồn cung toàn cầu bằng cách cắt giảm công suất lọc dầu và sử dụng lượng dầu dự trữ trong nước thay vì mua thêm trên thị trường.
Giá dầu tăng vọt do căng thẳng tại eo biển Hormuz
Tình hình căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang, đẩy giá dầu lên cao khi eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa trở lại. Vào lúc 6 giờ 05 phút GMT (13 giờ 05 phút giờ Việt Nam), giá dầu thô Brent Biển Bắc đạt 84,51 USD/thùng, trong khi giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) ở mức 79,37 USD/thùng. Như vậy, giá dầu đã giảm 1% so với mức tăng 13% của ngày hôm trước. Theo Bloomberg, giá dầu thô tăng vọt lên mức cao nhất trong khoảng một tháng, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung tại khu vực giàu năng lượng này, đảo ngược đà giảm 30% của quý hai.
Cùng lúc, các cuộc tấn công gần như mỗi ngày của Ukraine vào cơ sở sản xuất nhiên liệu và tàu chở dầu của Nga càng gây sức ép lớn lên nguồn cung toàn cầu. Ông Jeff Currie, cố vấn cấp cao tại Carlyle Group Inc., nhận định trên Bloomberg: tình hình năng lượng hiện rất nghiêm trọng khi nguồn cung dầu không chỉ bị đe dọa bởi căng thẳng tại eo biển Hormuz, mà còn chịu ảnh hưởng tiêu cực từ việc thiếu hụt dầu thô và công suất lọc dầu của Nga do cuộc chiến kéo dài với Ukraine.
Dự báo giá dầu có thể vượt 110 USD/thùng
Về dài hạn, Goldman Sachs cảnh báo giá dầu Brent có thể vượt mốc 110 USD/thùng trong quý IV nếu hoạt động xuất khẩu tại Vùng Vịnh tiếp tục đình trệ. Ngược lại, nếu căng thẳng hạ nhiệt và sản lượng phục hồi nhanh hơn dự kiến, giá dầu có thể giảm xuống vùng 60 USD/thùng vào cuối năm. Trong báo cáo nghiên cứu công bố tuần này, Goldman Sachs cũng cho biết Trung Quốc có thể đang chuẩn bị tăng mua dầu thô nhằm bổ sung kho dự trữ, trong bối cảnh giá dầu đã giảm so với mức đỉnh hồi tháng 5.
Tại eo biển Hormuz, các công ty vận tải quốc tế đang tỏ ra thận trọng khi di chuyển qua khu vực này theo cơ chế hộ tống của quân đội Mỹ, theo Reuters. Động thái này diễn ra sau những vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền, làm dấy lên lo ngại về an toàn trên eo biển Hormuz. Trong nhiều thập kỷ, tàu thuyền ra vào Vịnh Ba Tư đều di chuyển theo hệ thống luồng hàng hải an toàn nằm ở giữa eo biển, được Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập từ năm 1968. Kể từ khi xung đột với Iran bùng phát vào ngày 28/2, sự xuất hiện của thủy lôi trên luồng hàng hải này đã buộc các tàu phải chuyển hướng sang hai tuyến hàng hải tạm thời gần bờ biển Iran hoặc Oman.
Nguy hiểm gia tăng trên các tuyến đường thay thế
Trong tháng 6, Reuters ghi nhận nỗ lực của quân đội Mỹ trong việc hỗ trợ các tàu thương mại di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz. Sáng kiến này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng chục triệu thùng dầu, góp phần ổn định thị trường và giảm bớt áp lực về giá năng lượng. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vận tải hiện đánh giá tuyến đường hàng hải gần Oman cũng đã trở nên nguy hiểm. "Tình hình dường như đang khó kiểm soát", một nguồn tin trong ngành vận tải biển nói với Reuters, đồng thời cho biết công ty này quyết định không cố đưa tàu qua eo biển, vì lo ngại tình hình an ninh tại eo biển Hormuz đang xấu đi.
Từ ngày 7/7, vùng biển Oman – nơi vốn nằm trong phạm vi hỗ trợ hộ tống của Mỹ – đã ghi nhận 5 vụ tấn công vào các tàu thương mại, bao gồm 3 siêu tàu chở dầu thô, một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng và một tàu container. Trung tâm Thông tin Hàng hải Hỗn hợp do Hải quân Mỹ đứng đầu đã điều chỉnh mức cảnh báo rủi ro tại eo biển Hormuz từ "đáng kể" lên "nghiêm trọng" – chỉ cách mức cao nhất là "nguy cấp" một bậc – sau các sự cố trên.
Trong thông báo của mình, Hải quân Mỹ bày tỏ nỗ lực cập nhật cảnh báo tới các thủy thủ đoàn, dù thừa nhận các thông tin này "có thể chưa theo kịp những diễn biến thực tế". Theo 5 nguồn tin, hiện quân đội Mỹ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện việc cung cấp thông tin chi tiết về các rủi ro tiềm ẩn trên tuyến đường qua vùng biển Oman.
Mỹ không kích, Iran đáp trả trên nhiều mặt trận
Iran tấn công Kuwait, Bahrain và Jordan. Ngày 15/7, quân đội Mỹ tiếp tục tiến hành 2 đợt không kích vào Iran, tiếp nối chuỗi các cuộc tấn công liên tiếp trong nhiều đêm. Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
