Du lịch Việt Nam 2026: Cơ hội bứt phá và thách thức bền vững
Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng cho ngành du lịch Việt Nam, khi ngay trong tháng đầu tiên, ngành này đã đón gần 2,5 triệu lượt khách quốc tế – một con số kỷ lục chưa từng có, mở ra giai đoạn phát triển mới đầy hứa hẹn. Từ những thành tựu tích cực của năm 2025, du lịch ngày càng khẳng định vị thế là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam ra toàn cầu.
Chuyển mình từ tiềm năng sang điểm đến được lựa chọn
Thương hiệu du lịch Việt Nam đã có sự chuyển biến mạnh mẽ, từ hình ảnh "điểm đến tiềm năng" sang trở thành "điểm đến được lựa chọn" trên bản đồ du lịch thế giới. Sự thay đổi này phản ánh nỗ lực to lớn của toàn ngành, nhưng cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng và tính bền vững trong quá trình phát triển.
Trong bối cảnh nhu cầu du lịch của xã hội ngày càng đa dạng, xu hướng tìm về thiên nhiên, vùng cao và không gian văn hóa bản địa đang trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Du khách không chỉ mong muốn được tham quan mà còn khao khát trải nghiệm đời sống địa phương, khám phá chiều sâu văn hóa và hòa mình vào cảnh quan tự nhiên còn giữ nguyên nét nguyên sơ. Chính vì vậy, du lịch bản địa đã nổi lên như một phân khúc thu hút sự quan tâm đặc biệt của thị trường, được xem là mô hình "làm giàu từ gốc", giúp đồng bào thoát nghèo mà không đánh mất bản sắc riêng.
Những bất cập và nguy cơ đánh mất bản sắc
Tuy nhiên, ngay trong lĩnh vực giàu tiềm năng này, những bất cập trong cách làm hiện nay đang bộc lộ ngày càng rõ rệt. Tại nhiều địa phương, các homestay mọc lên nhanh chóng nhưng lại thiếu đi bản sắc độc đáo, thay vào đó là sự sao chép lẫn nhau một cách máy móc. Những ngôi nhà sàn gỗ vốn gắn liền với đời sống cộng đồng bị thay thế bằng các khối bê-tông mang dáng dấp của khu nghỉ dưỡng đại trà. Các tour du lịch thường được tổ chức theo kiểu "chạy sô", trong khi lễ hội văn hóa truyền thống bị sân khấu hóa và cắt xén để phục vụ nhu cầu "check-in" ngắn hạn.
Sự trùng lặp về sản phẩm du lịch và cách thức tổ chức khiến nhiều điểm đến nhanh chóng mất đi sức hấp dẫn vốn có, khó lòng giữ chân du khách lâu dài. Cùng với đó, những biến đổi về cấu trúc xã hội, lối sống và sinh hoạt cộng đồng, nếu diễn ra một cách đột ngột và thiếu định hướng, có thể làm phai nhạt dần các giá trị văn hóa truyền thống – vốn được xem là "linh hồn" của du lịch bản địa.
Đáng lo ngại hơn, tăng trưởng du lịch nếu thiếu kiểm soát còn tạo ra áp lực lớn lên môi trường tự nhiên và cộng đồng bản địa. Khi tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức và hệ sinh thái suy giảm, chính nền tảng để phát triển du lịch lâu dài cũng bị bào mòn nghiêm trọng. Mặt khác, những hiện tượng tiêu cực như "chặt chém" du khách, chất lượng dịch vụ không đồng đều và thái độ phục vụ thiếu chuyên nghiệp cũng xuất hiện ở nhiều nơi, ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh điểm đến. Khi du lịch chỉ được nhìn nhận như một cơ hội kiếm lợi nhanh chóng mà thiếu đi trách nhiệm với tài nguyên và cộng đồng, sự suy giảm niềm tin từ phía du khách là điều khó tránh khỏi.
Cảnh báo từ chuyên gia và yêu cầu cấp thiết
Tại Hội thảo "Công nghiệp văn hóa với phát triển du lịch bền vững" được tổ chức ở tỉnh Ninh Bình vào cuối tháng 10/2025, Giáo sư Kim Si Bum từ Đại học Quốc gia Gyeongbuk (Hàn Quốc) đã đưa ra lời cảnh báo sâu sắc. Ông nhấn mạnh rằng, nếu vì mục tiêu tăng trưởng trước mắt mà làm hao mòn hoặc phá vỡ các giá trị văn hóa bản địa, thì du lịch sớm muộn cũng sẽ đánh mất chính nền tảng tồn tại của mình, và khi đó du khách sẽ không còn lý do để quay trở lại. Nhận định này hoàn toàn trùng khớp với quan điểm được nhiều chuyên gia trong nước chia sẻ, theo đó việc bảo tồn và phát huy bản sắc phải được xem là nguyên tắc bất di bất dịch trong phát triển du lịch bản địa.
Trong bối cảnh đó, khái niệm du lịch bền vững ngày càng được nhắc đến như một yêu cầu tất yếu, bởi nó vừa đáp ứng nhu cầu của du khách hiện tại, vừa bảo đảm khả năng đáp ứng nhu cầu đó cho các thế hệ tương lai, trên cơ sở hài hòa giữa ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này đòi hỏi ngành du lịch phải thay đổi tư duy từ "khai thác" sang "gìn giữ", từ chạy theo số lượng sang chú trọng chất lượng, và từ phát triển dàn trải sang phát triển có chọn lọc, tôn trọng giới hạn chịu tải của từng điểm đến.
Định hướng phát triển từ cấp cao
Quan điểm này đã được khẳng định rõ ràng tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức vào đầu năm 2026. Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh yêu cầu phát triển du lịch theo hướng bền vững, không chạy theo số lượng bằng mọi giá, mà hướng tới sự đa dạng, hấp dẫn và lâu dài của sản phẩm. Trong đó, vai trò của du lịch bản địa, du lịch cộng đồng và du lịch gắn với bảo tồn văn hóa được đặc biệt coi trọng.
Từ đây, việc tìm kiếm những mô hình phát triển mới, phù hợp hơn trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Một trong những hướng đi đang được quan tâm là phát triển du lịch chậm, kết hợp với các trải nghiệm khám phá chiều sâu. Du lịch chậm là cách tổ chức trải nghiệm có chủ đích, cho phép du khách có thời gian cảm nhận, tham gia sâu vào các hoạt động sinh hoạt thường nhật của cộng đồng, tìm hiểu lịch sử, phong tục và tri thức bản địa, qua đó hình thành mối liên kết bền chặt hơn với vùng đất mình đặt chân đến.
Vai trò then chốt của chính quyền và cộng đồng
Để hiện thực hóa hướng đi này trên diện rộng, vai trò của chính quyền địa phương là hết sức quan trọng. Quy hoạch du lịch cần được xây dựng dựa trên nghiên cứu kỹ lưỡng về tài nguyên, văn hóa, sức chịu tải của môi trường và nhu cầu thực tế của cộng đồng. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích những mô hình du lịch gắn liền với bảo tồn và sáng tạo dựa trên giá trị truyền thống, thay vì chỉ ưu tiên các dự án đầu tư quy mô lớn nhưng thiếu đi bản sắc độc đáo.
Cộng đồng địa phương cũng phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Người dân không chỉ là đối tượng hưởng lợi, mà còn là chủ thể tham gia trực tiếp vào việc xây dựng sản phẩm du lịch, gìn giữ và kể lại câu chuyện văn hóa của chính mình. Thực tế tại nhiều địa phương như Ninh Bình, Đà Nẵng và Quảng Bình cho thấy, khi du lịch bản địa được lồng ghép vào chiến lược phát triển chung, gắn với bảo tồn tài nguyên và văn hóa, các mô hình du lịch xanh và sáng tạo có thể hình thành, tạo ra sức hút bền vững đối với du khách trong nước và quốc tế.
Phát triển nguồn nhân lực và định giá hợp lý
Song song đó, phát triển nguồn nhân lực du lịch bản địa là yếu tố không thể thiếu. Người dân cần được trang bị đầy đủ kiến thức về lịch sử, văn hóa, quản lý du lịch, kỹ năng phục vụ và trình độ ngoại ngữ. Khi cộng đồng tự tin và chủ động trong việc giới thiệu giá trị bản địa, du lịch sẽ trở thành công cụ lan tỏa văn hóa hiệu quả, góp phần củng cố niềm tự hào và ý thức giữ gìn di sản.
Giá cả hợp lý không những phản ánh đúng giá trị trải nghiệm, mà còn giúp sàng lọc phân khúc khách phù hợp, tạo nguồn lực tái đầu tư cho công tác bảo tồn và nâng cao chất lượng dịch vụ. Trong giai đoạn ngành du lịch đang phục hồi và tái cấu trúc mạnh mẽ, lựa chọn con đường phát triển bền vững cho du lịch bản địa vừa là yêu cầu trước mắt, đồng thời cũng là chiến lược dài hạn. Đó chính là con đường giúp bảo tồn những giá trị tự nhiên và văn hóa quý giá, nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách, và khẳng định vị thế vững chắc của du lịch Việt Nam trên bản đồ thế giới.
