Cửa Tùng - 'Nữ Hoàng Các Bãi Tắm' Gần 100 Năm Trước Và Sự Biến Đổi Đáng Tiếc
Bãi tắm Cửa Tùng, tọa lạc tại xã Cửa Tùng, tỉnh Quảng Trị, từng được mệnh danh là "Nữ hoàng của các bãi tắm" trong thời kỳ Pháp thuộc. Nằm về phía đông nam tỉnh Quảng Trị, cách trung tâm thành phố Đông Hà khoảng 35 km, địa điểm này đã trải qua một hành trình lịch sử đầy biến động, từ một khu nghỉ dưỡng hàng đầu đến tình trạng xâm thực và suy thoái như hiện nay.
Lịch Sử Huy Hoàng Của Một Khu Nghỉ Dưỡng
Đầu thế kỷ XX, Cửa Tùng được người Pháp đánh giá cao nhờ bờ cát trắng mịn, dài và thoải, cùng cảnh quan hoang sơ tuyệt đẹp. Theo các tư liệu lịch sử, từ những năm 1910-1920, chính quyền Pháp đã quy hoạch nơi đây thành một khu nghỉ dưỡng biển đẳng cấp. Các công trình như biệt thự nghỉ mát, nhà khách, và lối đi dọc bờ biển được xây dựng rải rác trên những đồi cao, hướng thẳng ra biển, tạo nên một không gian sang trọng và thư giãn.
Trong số các công trình nổi bật, khách sạn Grand Cửa Tùng (Grand Hôtel de Cửa Tùng) thường xuất hiện trong các tư liệu thời Pháp thuộc. Đây là cơ sở lưu trú có quy mô lớn nhất tại khu nghỉ mát này, chủ yếu phục vụ viên chức và binh lính Pháp làm việc ở Trung Kỳ. Kiến trúc của khách sạn mang phong cách Đông Dương với mái lợp ngói, kết cấu thấp tầng, hành lang rộng, và nhiều cửa sổ để đón gió biển mát mẻ.
Sự Đánh Giá Của Nhà Văn Nguyễn Tuân
Mùa hè năm 1962, nhà văn Nguyễn Tuân đã về thăm Cửa Tùng và dành nhiều trang viết cho bãi biển này trong tùy bút Giữa chiến tranh và hòa bình. Ông mô tả Cửa Tùng là bãi biển đẹp bậc nhất Việt Nam, nơi màu nước biển thay đổi linh hoạt theo ánh nắng, từ xanh, lam đến hồng, tạo nên một khung cảnh sống động và đầy sinh khí. Nguyễn Tuân còn nhận xét: "Ngày xưa, thực dân xoàng mới nghỉ ở Sầm Sơn, hạng to hạng bự thì phải ở Cửa Tùng", khẳng định vị thế cao cấp của địa điểm này.
Các Công Trình Kiến Trúc Đặc Sắc
Cách bãi biển Cửa Tùng hơn một km, nhà thờ Di Loan được xây dựng vào năm 1920 và từng được xem là một trong những nhà thờ đẹp nhất miền Trung đầu thế kỷ XX. Công trình này mang phong cách Gothic, do linh mục người Pháp Barthélemy thiết kế và trực tiếp chủ trì xây dựng, thể hiện sự kết hợp tinh tế giữa kiến trúc châu Âu và bối cảnh địa phương.
Ngoài ra, Cửa Tùng thuộc dải bờ biển bắc trung bộ, thường hứng chịu bão lớn, nhưng khu vực này lại tương đối kín gió nhờ hai mũi đá Si và Lay vươn ra biển từ hai phía, tạo thành một vịnh nhỏ. Điều này giúp giảm tác động của sóng và hải lưu, cho phép tàu thuyền neo đậu an toàn, góp phần vào sự phát triển của khu nghỉ dưỡng.
Sự Suy Thoái Và Xâm Thực
Sau năm 1945, cùng với những biến động lịch sử và chiến tranh kéo dài ở khu vực vĩ tuyến 17, các công trình như nhà thờ Di Loan và khách sạn Grand Cửa Tùng dần xuống cấp và hư hại. Hiện nay, những dấu tích của các công trình này gần như không còn, để lại một khoảng trống trong lịch sử kiến trúc địa phương.
Từ năm 2003, tỉnh Quảng Trị đã triển khai xây dựng nhiều công trình tại khu vực cửa sông Bến Hải, bao gồm hệ thống đê kè chắn sóng phía bắc và nam, cảng cá Cửa Tùng, và cầu Cửa Tùng. Tuy nhiên, các hạng mục này đã làm thay đổi dòng chảy tự nhiên, dẫn đến tình trạng xâm thực nghiêm trọng tại bãi tắm Cửa Tùng. Cát dần cuốn trôi, bãi biển trở nên dốc đứng, và cát trở nên thô hơn, ngả vàng, mất đi vẻ đẹp mịn màng vốn có.
Nỗ Lực Khôi Phục Và Thách Thức Hiện Tại
Trước thực trạng đáng lo ngại, tỉnh Quảng Trị đã tổ chức nhiều hội thảo, mời các nhà khoa học và chuyên gia nghiên cứu, đề xuất giải pháp khôi phục bãi tắm Cửa Tùng. Mục tiêu là tìm cách hồi sinh vẻ đẹp tự nhiên và thu hút du khách trở lại. Tuy nhiên, cho đến nay, địa phương vẫn chưa tìm được phương án khả thi để triển khai, do những thách thức về kỹ thuật, tài chính, và môi trường.
Sự biến đổi của Cửa Tùng không chỉ là một câu chuyện về sự suy thoái của một bãi biển, mà còn phản ánh những tác động của con người lên thiên nhiên và sự cần thiết của việc bảo tồn di sản. Du khách từng biết đến Cửa Tùng với bãi cát mịn và làn nước êm nay chỉ còn lại những tiếc nuối, hy vọng vào một tương lai nơi vẻ đẹp này có thể được khôi phục.
