Bộ tộc Korowai Indonesia: Hành trình từ biệt lập đến hội nhập
Trong vùng đông nam Papua của Indonesia, trên đảo New Guinea, bộ tộc Korowai từ lâu được xem là một trong những cộng đồng bản địa biệt lập nhất thế giới. Họ sống sâu trong rừng mưa, nơi chỉ có thể tiếp cận bằng máy bay nhỏ, thuyền độc mộc và hành trình băng rừng nhiều ngày. Sự cô lập này khiến Korowai trở thành chủ đề tò mò cho thế giới bên ngoài, nhưng điều thu hút sự chú ý nhiều hơn cả là những câu chuyện xoay quanh tục ăn thịt người.
Niềm tin vào khakhua và tập tục gây sốc
Theo thế giới quan của người Korowai, những cái chết bất thường thường được quy cho khakhua – phù thủy hoặc thực thể đội lốt con người để gây hại. Khi đó, cộng đồng sẽ truy tìm người bị nghi là khakhua để trừng phạt. Từ đây, các câu chuyện về việc giết và ăn thịt người dần lan truyền, biến Korowai thành một trong số ít cộng đồng hiện đại còn bị gắn với tập tục này.
Đối với người Korowai, hành động này không được xem là trái đạo đức thông thường, mà gắn liền với luật tục và quan niệm công lý riêng biệt. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung vào chi tiết gây sốc này, bức tranh về cộng đồng sẽ trở nên phiến diện và thiếu công bằng.
Cuộc sống truyền thống gắn bó với rừng
Korowai là một xã hội gắn bó chặt chẽ với rừng và đất tổ tiên. Hình ảnh đặc trưng của họ là những ngôi nhà trên cây, gọi là khaim, được dựng trên thân cây lớn cao từ 8-12 mét, có nơi lên đến 35 mét. Những ngôi nhà này giúp họ tránh côn trùng, thú dữ và các mối đe dọa từ bên ngoài.
Đời sống của họ dựa vào săn bắt, hái lượm và cây sago – nguồn lương thực chính. Đàn ông đóng khố, phụ nữ mặc váy kết từ cỏ, và họ sử dụng cung tên, rìu đá cùng kỹ thuật nhóm lửa thủ công. Nhiều quy tắc truyền thống vẫn được duy trì trong sinh hoạt gia đình, tạo nên một nền văn hóa độc đáo.
Thách thức y tế và sự thay đổi
Người Korowai chữa bệnh chủ yếu bằng thảo dược, trong khi các bệnh như sốt rét, lao, phù chân voi và thiếu máu khá phổ biến. Trong điều kiện y tế thiếu thốn, những cái chết khó lý giải dễ được giải thích qua lăng kính tâm linh, góp phần củng cố niềm tin vào khakhua.
Tuy nhiên, tập tục ăn thịt người đã giảm rõ rệt ở những nhóm sống gần khu định cư hoặc có nhiều tiếp xúc với nhà truyền giáo, cảnh sát và chính quyền Indonesia. Sự thay đổi này bắt đầu rõ nét từ thập niên 1980, khi các làng định cư dần hình thành ven sông.
Chuyển đổi sang cuộc sống hiện đại
Từ năm 1985, nhiều gia đình Korowai đã rời nhà trên cây để chuyển sang sống trong những ngôi nhà sàn thấp hơn do chính quyền Indonesia xây dựng. Họ bắt đầu làm quen với rìu đồng, quần áo kiểu Indonesia, đồng thời tiếp xúc với nhà thờ, trường học, bệnh viện, tiền tệ và kinh tế thị trường.
Dù vậy, nhiều tập quán cũ vẫn được duy trì, từ săn bắt, ăn sago đến hái lượm và trồng khoai lang. Sự chuyển đổi này không chỉ thay đổi đời sống mà còn đưa Korowai vào guồng quay du lịch trải nghiệm.
Du lịch và bảo tồn văn hóa
Năm 2018, ê-kíp chương trình My Year with the Tribe của BBC Two ghi nhận một số ngôi nhà trên cây không còn là nơi ở thực tế, mà được dựng lên để phục vụ quay phim và đón khách. Hiện nay, du lịch đã hiện diện khá rõ ở một số làng định cư của người Korowai.
Tại đây, du khách có thể quan sát các hoạt động được giới thiệu là truyền thống như thu hoạch sago, dựng bẫy thú, bắt cá hay bắt đuông cọ. Theo Lonely Planet, để tìm đến những ngôi nhà khaim thực sự nằm sâu trong rừng, khách phải đi bộ nhiều ngày cùng hướng dẫn viên bản địa, với chi phí khoảng 1.600 đến 2.200 USD mỗi người cho một chuyến khám phá 10 ngày.
Sự hội nhập này cho thấy Korowai đang dần thích nghi với thế giới hiện đại, trong khi vẫn cố gắng gìn giữ những nét văn hóa độc đáo của mình.
