Việc quảng bá hàng hóa, đặc biệt là nông sản, lên các sàn thương mại điện tử đang trở thành xu thế tất yếu, giúp sản phẩm tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng, thúc đẩy phát triển kinh tế số nông nghiệp, nông thôn và sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Nhờ đó, thị phần được mở rộng, thương hiệu được khẳng định trong lòng người tiêu dùng.
Khởi nghiệp từ nông sản sạch và những thách thức
Anh Chu Văn Quân, trú tại xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An, đã quyết định khởi nghiệp với các loại nông sản sạch như đu đủ, dưa hấu, dưa lưới... với sản lượng mỗi vụ lên đến hàng chục tấn. Nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật và kiến thức vào sản xuất, anh đã cho ra đời những nông sản có năng suất và chất lượng cao. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là tìm đầu ra cho sản phẩm. Anh chia sẻ: “Sau khi tìm hiểu, tôi lập ra kênh YouTube, TikTok, Fanpage… với tài khoản 'anh nông dân chân to' để livestream bán nông sản”.
Để kênh hoạt động hiệu quả, anh thường xuyên chia sẻ video về sinh hoạt hàng ngày, câu chuyện về đồng quê, giúp lượng người theo dõi ngày càng đông. Hiện các kênh đã có hàng trăm nghìn người theo dõi, có những phiên bán được hàng tạ dưa. Tuy nhiên, anh cho biết việc bán sản phẩm trên nền tảng số tốn kém chi phí và phức tạp hơn khi chốt đơn, đóng hàng, vận chuyển. Đặc biệt, từ ngày 1/4/2025, TikTok Shop và Shopee áp dụng mức phí mới, tăng gấp 2-3 lần so với trước, gây áp lực lớn lên lợi nhuận.
“Chi phí vận chuyển cao, phí sàn tăng nên chúng tôi khó đẩy số lượng hàng lớn. Nhiều khách hàng yêu cầu miễn cước, nhưng nông sản lợi nhuận thấp nên chỉ giảm được một phần, ảnh hưởng đến đơn hàng”, anh Quân chia sẻ. Dù vậy, anh coi đây là xu thế tất yếu buộc mình và các nông dân khác phải tiếp cận và làm chủ.
Câu chuyện của người trẻ khởi nghiệp
Chị Đặng Thị Ngọc Hà, 25 tuổi, trú tại phường Tây Hiếu, tỉnh Nghệ An, là một người trẻ khởi nghiệp với nông sản địa phương. Trực tiếp vận hành các kênh bán hàng trên TikTok Shop, Shopee và Facebook, chị nhận thấy thương mại điện tử mang lại nhiều cơ hội cho nông sản Nghệ An. Trước đây, đặc sản và nông sản chủ yếu bán quanh địa phương hoặc phụ thuộc vào kênh phân phối truyền thống. Nhờ các nền tảng số, sản phẩm có thể tiếp cận khách hàng trên khắp cả nước, và người bán có cơ hội kể câu chuyện về vùng đất, con người và hành trình làm ra sản phẩm.
Thời gian đầu, chị Hà gặp nhiều khó khăn do thiếu kinh nghiệm bán hàng trên nền tảng số. Là người không chuyên, chưa qua đào tạo quay video, livestream hay xây dựng nội dung, chị gần như phải tự học từ đầu. “Việc bán nông sản online đòi hỏi sự chỉn chu hơn rất nhiều. Từ khâu đóng gói, vận chuyển đến chăm sóc khách hàng đều phải thay đổi. Với nông sản, chỉ một sơ suất nhỏ trong vận chuyển cũng ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng. Khó khăn lớn nhất là vấn đề đồng bộ chất lượng sản phẩm”, chị chia sẻ.
Khi bán hàng trực tuyến, khách hàng không trực tiếp nhìn hay lựa chọn sản phẩm, nên yêu cầu về sự đồng đều và ổn định rất cao. Để khắc phục, chị dành nhiều thời gian làm việc trực tiếp với bà con nông dân ngay từ khâu sản xuất, thống nhất các tiêu chuẩn cụ thể về chất lượng, quy cách và cách sơ chế trước khi đóng gói. Tất cả sản phẩm đều được kiểm tra, phân loại lại trước khi gửi đến khách hàng; sản phẩm chưa đạt tiêu chuẩn được tách riêng. Điều này có thể làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận ngắn hạn, nhưng giúp xây dựng niềm tin lâu dài.
Chị Hà cũng thường xuyên ghi nhận phản hồi từ người tiêu dùng để chia sẻ lại với bà con, từ đó điều chỉnh chất lượng, mẫu mã, bao bì qua từng vụ sản xuất. Chị luôn coi chất lượng sản phẩm là yếu tố quan trọng nhất, bởi công nghệ có phát triển đến đâu thì uy tín vẫn là nền tảng giữ chân khách hàng.
Trước tình trạng chi phí sàn thương mại điện tử tăng cao, chị Hà buộc phải tăng giá sản phẩm. “Khi các sàn đồng loạt tăng phí, tôi làm video giải thích để khách hàng tin vào sản phẩm. Khi đó, họ quyết định mua dựa trên chất lượng chứ không phải giá tiền. Nông sản vốn đã đắt, khó cạnh tranh về giá”, chị nói.
Nỗ lực thúc đẩy tiêu thụ nông sản trên nền tảng số
Giai đoạn 2021–2025, Nghệ An đã đưa hơn 266.000 chủ thể và hơn 8.800 sản phẩm nông nghiệp lên các sàn thương mại điện tử, xếp thứ 5 cả nước và dẫn đầu khu vực Bắc Trung Bộ. Đặc biệt, hơn 95% sản phẩm OCOP của tỉnh đã có mặt trên ít nhất một sàn thương mại điện tử.
Ông Nguyễn Văn Long – Chuyên viên phòng Kế hoạch – Tài chính – Tổng hợp, Sở Công thương tỉnh Nghệ An – cho biết, bên cạnh hỗ trợ đưa sản phẩm lên sàn, Sở tập trung đầu tư hạ tầng thương mại điện tử. Sàn giao dịch TMĐT Nghệ An (37nghean.com) đã thu hút 479 doanh nghiệp và thương nhân với 3.747 sản phẩm, hơn 11,3 triệu lượt truy cập lũy kế. Sở cũng hỗ trợ xây dựng hơn 50 website thương mại điện tử cho các tổ chức, doanh nghiệp; hỗ trợ 15 đơn vị phát triển thương hiệu trực tuyến qua video quảng bá, TVC và phim ngắn trên các nền tảng số. Nhiều buổi tập huấn được tổ chức để bà con đưa sản phẩm lên sàn.
Tuy nhiên, thực tế triển khai còn nhiều tồn tại. Chất lượng và hiệu quả kinh doanh thực chất trên sàn còn thấp so với số lượng chủ thể tham gia. Nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã đăng ký gian hàng nhưng không có nhân lực chuyên trách cập nhật thông tin, xử lý đơn hàng và tương tác với khách hàng, dẫn đến gian hàng “ngủ yên”.
Logistics là điểm yếu có tính cấu trúc. Khu vực miền núi chiếm 70% diện tích tỉnh, chi phí vận chuyển cao, chưa có kho lạnh chuyên dụng, mạng lưới giao nhận chưa đủ dày, khiến sản phẩm từ vùng sâu khó cạnh tranh về giá. Áp lực phí sàn (3–10% doanh thu tùy danh mục) cộng phí quảng cáo nội sàn cũng bào mòn lợi nhuận của các hộ kinh doanh nhỏ.
Bước sang giai đoạn 2026–2030, Nghệ An triển khai Nghị quyết số 38/2025/NQ-HĐND chuyên biệt về xúc tiến thương mại với các mức hỗ trợ bằng tiền mặt cụ thể. Sở Công Thương đang xây dựng Kế hoạch phát triển TMĐT tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026–2030, mục tiêu đưa Nghệ An lọt top 10 cả nước về Chỉ số EBI; hỗ trợ ít nhất 500 doanh nghiệp lên các sàn TMĐT uy tín, hướng tới xuất khẩu qua kênh TMĐT quốc tế và đào tạo hơn 10.000 lượt người dân, hộ kinh doanh về kỹ năng.
Theo Nghị định 38, các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động TMĐT và tiêu thụ nông sản bao gồm: hỗ trợ xây dựng website thương mại điện tử tối đa 30 triệu đồng/website; hỗ trợ xây dựng gian hàng online trên sàn TMĐT trong nước tối đa 50 triệu đồng/gian hàng; hỗ trợ đăng ký tài khoản bán hàng trên sàn TMĐT quốc tế (Amazon, Alibaba...) 70% giá trị hợp đồng tư vấn, tối đa 100 triệu đồng/hợp đồng; hỗ trợ duy trì tài khoản sàn TMĐT quốc tế 70% chi phí, tối đa 50 triệu đồng/năm, không quá 2 năm; hỗ trợ tham gia hội chợ, triển lãm trong nước tối đa 10 triệu đồng/lần, tối đa 3 lần/năm/đơn vị; hỗ trợ tham gia hội chợ, triển lãm nước ngoài 100% công tác phí cán bộ và tối đa 300 triệu đồng chi phí gian hàng; hỗ trợ tổ chức hội nghị, hội thảo kết nối cung – cầu theo dự toán được phê duyệt.
Nghệ An đang đứng trước cơ hội lớn để đưa hàng nghìn sản phẩm đặc sản địa phương ra thị trường cả nước và quốc tế. Những chính sách mới là bước chuẩn bị cần thiết, nhưng quan trọng hơn là sự triển khai quyết liệt, thực chất đến từng hộ sản xuất, từng gian hàng trực tuyến.
