Xu hướng chuyển đổi sang ô tô điện đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam. Không chỉ các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ taxi, vận chuyển hành khách, mà ngay cả khách hàng cá nhân, gia đình cũng dần chuyển hướng sang lựa chọn xe điện. Nhờ đó, ô tô điện đã chiếm khoảng 30% thị phần ô tô mới bán ra tại thị trường Việt Nam từ đầu năm đến nay.
Bên cạnh chi phí vận hành thấp, thân thiện với môi trường, hệ thống sạc và thời gian sạc, một trong những vấn đề được người dùng quan tâm nhất trước khi mua ô tô điện là tuổi thọ pin và mức độ suy giảm dung lượng pin theo thời gian sử dụng.
Dung lượng pin giảm bao nhiêu sau mỗi năm?
Tương tự pin trên điện thoại, laptop hay các thiết bị di động, pin ô tô điện cũng bị chai dần theo thời gian. Hầu hết ô tô điện hiện nay sử dụng pin lithium-ion với khả năng sạc xả nhiều lần. Sau mỗi chu kỳ sạc, dung lượng pin thực tế giảm nhẹ.
Theo nhiều nghiên cứu và dữ liệu thực tế từ các hãng xe, mức suy giảm dung lượng pin ô tô điện trung bình dao động khoảng 1-3% mỗi năm, tùy thuộc vào điều kiện sử dụng, công nghệ pin và cách vận hành. Như vậy, sau khoảng 5 năm sử dụng, pin có thể còn khoảng 85-90% dung lượng ban đầu. Sau 8-10 năm, nhiều mẫu xe điện vẫn duy trì được mức dung lượng khoảng 70-80%.
Ông Mahaendra Gofar, người sáng lập Công ty cung cấp giải pháp trạm sạc xe điện cộng đồng EVSafe tại Indonesia, cho biết: "Nhìn chung, hiện tượng suy giảm hiệu năng pin là bình thường, trung bình khoảng 1-3% mỗi năm tùy vào cách sử dụng và điều kiện của xe. Số lượng tế bào lưu trữ năng lượng trong một bộ pin có thể khá lớn, từ hàng trăm đến hàng nghìn tế bào. Tuy nhiên, không phải tất cả các cell đều suy giảm với tốc độ như nhau; một số cell bị suy giảm nhanh hơn, trong khi những cell khác chậm hơn."
Hiện tượng pin chai dần là quá trình tự nhiên trong pin lithium-ion do các phản ứng hóa học liên tục xảy ra trong quá trình sạc và sử dụng.
Ảnh hưởng của suy giảm dung lượng pin
Khi dung lượng pin suy giảm, ảnh hưởng rõ rệt nhất là phạm vi hoạt động của xe sau mỗi lần sạc đầy sẽ giảm theo. Ví dụ, một mẫu xe điện mới có thể đi được 500 km/lần sạc. Sau nhiều năm, khi dung lượng pin còn khoảng 80%, quãng đường thực tế có thể giảm xuống còn khoảng 400 km.
Ngoài ra, pin xuống cấp có thể khiến thời gian sạc kéo dài hơn, hiệu suất vận hành giảm nhẹ hoặc khả năng tăng tốc không còn như ban đầu. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng thường diễn ra từ từ, không đột ngột. Thực tế, nhiều xe điện đời cũ tại châu Âu, Mỹ hay Trung Quốc sau hơn 200.000 km vẫn hoạt động ổn định với dung lượng pin ở mức tương đối tốt.
Yếu tố khiến pin nhanh chai
Mức độ suy giảm pin phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện khí hậu và thói quen sử dụng xe. Một nguyên nhân phổ biến là thường xuyên sạc nhanh DC công suất lớn, làm nhiệt độ pin tăng cao, đẩy nhanh quá trình lão hóa tế bào.
Thói quen sạc đầy 100% hoặc để pin cạn kiệt thường xuyên cũng ảnh hưởng tiêu cực đến tuổi thọ pin. Các chuyên gia khuyến nghị duy trì mức pin trong khoảng 20-80% để tối ưu độ bền.
Tại Việt Nam, khí hậu nóng ẩm cũng tác động đến pin xe điện. Nhiệt độ môi trường cao khiến pin hoạt động kém hiệu quả, đặc biệt nếu xe thường xuyên đỗ ngoài trời nắng nóng. Ngoài ra, vận hành xe liên tục ở tốc độ cao, chở quá tải hoặc ít bảo dưỡng hệ thống làm mát pin cũng làm pin xuống cấp nhanh hơn.
Hiện nay, các dòng ô tô điện đời mới hầu hết được trang bị hệ thống quản lý pin (BMS) giúp theo dõi tình trạng từng cell pin, duy trì nhiệt độ hoạt động, cân bằng điện áp và điều chỉnh dòng điện để đảm bảo hiệu suất pin tối ưu. Nhờ đó, dù dung lượng pin giảm theo thời gian, tốc độ suy giảm tương đối chậm và nằm trong tầm kiểm soát. Với cách sử dụng hợp lý, pin ô tô điện hoàn toàn có thể đáp ứng tốt nhu cầu vận hành trong nhiều năm.
