Laptop Windows tăng giá 20%, Apple ra MacBook 16 triệu: Cuộc khủng hoảng RAMageddon định hình thị trường 2026
Khi cả ngành laptop Windows đồng loạt tăng giá 10-25% trong đầu năm 2026, Apple lại gây bất ngờ với việc ra mắt MacBook Neo với mức giá chỉ từ 16,49 triệu đồng. Sự kiện này không phải là ngẫu nhiên mà đã được dự báo từ nửa năm trước, xuất phát từ cuộc khủng hoảng bộ nhớ được giới công nghệ gọi là "RAMageddon". Nguyên nhân chính đến từ việc giá DRAM dành cho PC tăng 90-110% chỉ trong một quý, kéo theo giá SSD tăng 55-60%, tạo ra mức tăng theo quý lớn nhất trong lịch sử ngành bộ nhớ.
Nguyên nhân sâu xa: Cuộc đua AI làm khan hiếm DRAM
Theo báo cáo của TrendForce, cuộc khủng hoảng này bắt nguồn từ cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI). Ba hãng sản xuất DRAM lớn nhất thế giới là Samsung, SK Hynix và Micron, kiểm soát khoảng 95% thị trường, đã chuyển một phần lớn năng lực sản xuất sang bộ nhớ HBM (High Bandwidth Memory) dùng cho chip AI. Biên lợi nhuận từ HBM cao hơn nhiều so với DRAM phổ thông, dẫn đến tình trạng khan hiếm nguồn cung cho laptop và smartphone. Micron ước tính rằng mỗi bit HBM được sản xuất đồng nghĩa với việc phải bỏ qua khoảng 3 bit DRAM thông thường.
Phản ứng của các hãng laptop Windows
Các hãng sản xuất laptop Windows đã phản ứng nhanh chóng trước áp lực chi phí. ASUS tăng giá 15-25% toàn bộ danh mục sản phẩm từ tháng 1/2026, trong khi Acer điều chỉnh mức tăng 10-20%. Lenovo và Dell cũng tăng giá 20-25% ở các dòng thương mại cao cấp, với HP và MSI công bố điều chỉnh tương tự trong quý đầu năm. Chủ tịch Acer Jason Chen thừa nhận rằng chi phí chip nhớ và lưu trữ đã tăng 50-100% trong vài tháng, buộc các hãng phải chuyển gánh nặng này sang người tiêu dùng.
Hệ quả với người mua Việt Nam
Với ngân sách khoảng 20-25 triệu đồng, người mua laptop ở Việt Nam hiện phải đối mặt với những lựa chọn hạn chế hơn so với đầu năm 2025. Các mẫu laptop Windows tầm trung mới có xu hướng giảm dung lượng RAM cơ bản xuống 8 GB, hoặc cắt giảm SSD từ 512 GB xuống 256 GB, hoặc sử dụng chip đời cũ hơn. Người dùng buộc phải lựa chọn giữa việc chấp nhận cấu hình yếu hơn, tăng ngân sách hoặc tìm đến thị trường máy cũ.
Vị thế của Apple trong cơn bão RAMageddon
Mặc dù không hoàn toàn miễn nhiễm với khủng hoảng DRAM, Apple đã có chiến lược khéo léo để giữ giá cho MacBook Neo. Sản phẩm này chỉ có 8 GB RAM thay vì 16 GB như MacBook Air, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí linh kiện khi giá module LPDDR5X tăng từ 30 USD lên 70 USD trong năm 2025. Bên cạnh đó, Apple có hợp đồng dài hạn với Samsung ở quy mô lớn, với giá cố định trong nhiều quý, và tận dụng chip A18 Pro từ kho tồn của iPhone 16 Pro năm 2024, giảm áp lực chi phí sản xuất mới.
Lựa chọn cho người dùng Việt Nam
MacBook Neo với giá 16,49 triệu đồng (hoặc 13,99 triệu đồng cho sinh viên) trở thành một lựa chọn bất thường trong phân khúc giá này. Tuy nhiên, điểm yếu là 8 GB RAM không nâng cấp được và 256 GB SSD khá khiêm tốn cho năm 2026. Đối với người dùng Windows lâu năm cần phần mềm chuyên ngành hoặc khả năng nâng cấp, laptop Windows vẫn là lựa chọn hợp lý dù đắt hơn. Trong khi đó, sinh viên và nhân viên văn phòng có thể cân nhắc MacBook Neo cho các tác vụ nhẹ như xử lý văn bản, duyệt web và học tập.
Triển vọng tương lai của thị trường
TrendForce dự báo giá DRAM sẽ tiếp tục tăng trong suốt năm 2026 trước khi ổn định, do năng lực sản xuất mới chỉ có thể đưa vào vận hành từ năm 2027. Cuộc khủng hoảng này không chỉ tạo lợi thế tạm thời cho Apple mà còn buộc ngành PC phải suy nghĩ lại về cấu trúc chi phí, có thể dẫn đến việc đàm phán hợp đồng dài hạn hoặc phát triển SoC tích hợp bộ nhớ. Đối với người mua ở Việt Nam, bài học rút ra là ngân sách 20 triệu đồng không còn mua được cấu hình tương đương như trước đây, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng khi quyết định thời điểm và sản phẩm phù hợp.
