Bong bóng điện thoại cũ Trung Quốc vỡ tan sau 5 ngày, tiểu thương lao đao vì giá chip biến động
Chỉ trong vòng 5 ngày ngắn ngủi, thị trường tái chế điện thoại cũ tại Trung Quốc đã sụp đổ hoàn toàn, chấm dứt nửa năm tăng trưởng nóng hổi. Sự kiện này khiến hàng loạt tiểu thương rơi vào cảnh thua lỗ nặng nề do giá chip biến động mạnh, để lại những "núi" thiết bị ế ẩm tại các chợ điện tử.
Cơn sốt "vàng rác" và sự bùng nổ không tưởng
Sự bùng nổ của ngành tái chế điện thoại cũ bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng thiếu hụt chip toàn cầu trong giai đoạn 2025-2026. Khi giá linh kiện mới tăng vọt, những chiếc điện thoại lỗi thời bỗng chốc trở thành "mỏ vàng" cung cấp chip rã máy cho các nhà sản xuất thiết bị điện tử giá rẻ. Tuy nhiên, sự cân bằng mong manh này đã nhanh chóng bị phá vỡ khi nguồn cung ồ ạt đổ về vượt xa nhu cầu thực tế của thị trường.
Bong bóng giá trị bị thổi phồng quá mức buộc phải nổ tung, đẩy toàn bộ chuỗi cung ứng từ tiểu thương nhỏ lẻ đến các nhà máy lớn vào tình cảnh đình trệ nghiêm trọng. Bắt đầu từ tháng 9/2025, ngành tái chế điện thoại cũ tại Trung Quốc chứng kiến một cơn "địa chấn" chưa từng có trong lịch sử. Dữ liệu từ các xưởng tái chế cho thấy một con số gây sốc: khối lượng thiết bị được xử lý hàng ngày đã tăng vọt từ 200.000 chiếc lên gần 1,5 triệu chiếc vào tháng 3, gấp hơn 7 lần chỉ sau nửa năm.
Thị trường hỗn loạn và những hệ lụy khôn lường
Cơn sốt này đã làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt của các khu chợ đồ điện tử truyền thống. Không còn cảnh sửa chữa hay bán máy mới, tất cả đều lao vào cuộc đua thu gom phế liệu với hy vọng kiếm lời nhanh chóng. Sự kỳ vọng quá mức của đám đông đã đẩy giá các mẫu máy cũ tăng lên theo từng ngày. Những dòng máy như OPPO A93 phiên bản bộ nhớ lớn đã tăng giá gấp 3 lần từ 14,5 USD lên 44 USD.
Để thu hút người dân "xả" hàng, các đại lý còn sáng tạo ra nhiều chương trình đổi điện thoại cũ lấy quà hấp dẫn, từ máy in, xe đạp Phoenix cho đến chăn bông lụa hay ấm đun nước. Những người thu gom như anh Haotian có những ngày làm việc liên tục 12 tiếng, thu lợi nhuận ròng hơn 730 USD/ngày, một con số không tưởng đối với nghề thu gom đồ cũ trước đây.
Sự sụp đổ chóng vánh và những mất mát đau đớn
Tuy nhiên, "cửa sổ vàng" đó đã đóng sập lại một cách đột ngột vào ngày 27/3. Chỉ trong vòng vỏn vẹn 5 ngày, giá thu mua chung trên toàn thị trường giảm mạnh hơn 30%, và đến ngày 1/4, mức giảm đã chạm ngưỡng 50-60%. Tại trung tâm điện tử Hoa Cường Bắc ở Thâm Quyến, không khí nhộn nhịt trước đây thay bằng sự im lặng đáng sợ khi các cơ sở tái chế đồng loạt treo biển ngừng nhận hàng.
Anh Zhang Lei, một chủ cửa hàng đang ôm khối tài sản là "bức tường" điện thoại cao hơn 1 m trị giá 733.000 USD, giờ đây đứng trước vực thẳm tài chính. "Chúng tôi sẽ không bán nữa, vì nếu bán, chúng tôi sẽ lỗ hơn 150.000 USD", Zhang Lei cho biết khi quyết định đóng băng kho hàng trong vô vọng.
Nguyên nhân cốt lõi và bài học đắt giá
Nguyên nhân cốt lõi của sự sụp đổ này nằm ở sự mất cân bằng giữa nguồn cung khổng lồ và khả năng hấp thụ có hạn của hạ nguồn. Theo thống kê, mỗi năm Trung Quốc thải ra tới 700 triệu chiếc điện thoại, nhưng phần lớn bị bỏ quên trong ngăn kéo. Khi giá chip tăng, dòng thác hàng chục triệu chiếc điện thoại này đồng loạt đổ ra thị trường, tạo nên áp lực khủng khiếp lên các nhà máy tháo dỡ.
Mắt xích yếu nhất trong chuỗi cung ứng này chính là các nhà sản xuất thiết bị điện tử "nhãn trắng". Đây là những đơn vị thu mua chip cũ để lắp vào các thiết bị giá rẻ xuất khẩu sang Đông Nam Á, Châu Phi hay Brazil. Khi bong bóng giá đẩy một con chip cũ từ 2 USD lên hơn 11 USD, giá thành sản xuất trở nên đắt đỏ đến mức các nhà buôn không còn có lãi. Khi "đầu ra" là các nhà sản xuất này ngừng mua hàng, toàn bộ giá trị của núi điện thoại cũ lập tức bốc hơi.
Bên cạnh đó, áp lực tâm lý và tài chính đã khiến nhiều tiểu thương tháo chạy trong hoảng loạn. Có những người đã kiếm được 30.000 USD trong những đợt đầu, nhưng vì lòng tham tiếp tục đổ vốn lớn vào đợt cuối nên đã lỗ ngược lại tới gần 90.000 USD. Dù các lãnh đạo như ông Lu Weibing của Xiaomi dự báo chi phí bộ nhớ sẽ còn cao đến năm 2027, với lượng chip cũ tồn kho lên tới hàng triệu chiếc như hiện nay, thị trường cần một thời gian rất dài để "hấp thụ" hết lượng hàng này.
Cuộc cạnh tranh thực sự chỉ mới bắt đầu khi những nhà đầu cơ rời đi, để lại một thị trường cần được tái thiết dựa trên nhu cầu thực tế thay vì những cơn sốt ảo. Bài học từ sự sụp đổ của bong bóng điện thoại cũ tại Trung Quốc là một lời cảnh tỉnh cho các thị trường tái chế trên toàn cầu.
