UNIVAC I: Cỗ máy tính khổng lồ dự đoán đúng Tổng thống Mỹ khi cả thế giới nghi ngờ
Cuối tháng 3 năm 1951, Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ (Census Bureau) chính thức tiếp nhận UNIVAC I, đánh dấu sự ra đời của chiếc máy tính thương mại đầu tiên trong lịch sử. Một năm sau, cỗ máy này đã tạo nên một cú sốc trên truyền hình quốc gia, khiến cả hệ thống truyền thông phải xin lỗi khán giả vì đã không dám tin vào dự đoán của nó.
Đêm định mệnh trên sóng truyền hình trực tiếp
Đêm ngày 4 tháng 11 năm 1952, hàng triệu người Mỹ dán mắt vào màn hình TV để theo dõi kết quả bầu cử Tổng thống. Đài CBS đã bố trí UNIVAC I xuất hiện trên sóng trực tiếp, hứa hẹn cỗ máy này sẽ dự đoán chính xác người chiến thắng. Chỉ với 5,5% số phiếu kiểm, UNIVAC I đưa ra con số gây sốc: Dwight D. Eisenhower sẽ thắng với 438 phiếu đại cử tri, tỷ lệ áp đảo 100-1.
Trong khi đó, tất cả các cuộc thăm dò trước đó đều cho thấy cuộc đua giữa Eisenhower và đối thủ Adlai Stevenson là vô cùng sít sao. Ê-kíp của CBS đã nghi ngờ máy tính bị hỏng và từ chối công bố kết quả này. Tuy nhiên, khi đêm kết thúc, thực tế đã chứng minh UNIVAC I gần như hoàn toàn chính xác: Eisenhower giành được 442 phiếu đại cử tri, chỉ sai lệch 4 phiếu so với dự đoán.
Phóng viên Charles Collingwood sau đó buộc phải lên sóng thừa nhận rằng CBS đã giấu kết quả dự đoán của máy tính vì không dám tin vào nó. Sự kiện này đã đặt dấu mốc quan trọng cho sự tin cậy vào công nghệ trong phân tích dữ liệu.
Hành trình gian nan tạo nên cỗ máy lịch sử
Đằng sau UNIVAC I là câu chuyện đầy kịch tính của hai nhà khoa học J. Presper Eckert và John Mauchly. Họ từng là những kỹ sư đứng sau ENIAC, chiếc máy tính điện tử đầu tiên phục vụ quân đội Mỹ trong Thế chiến II. Năm 1946, cả hai rời Đại học Pennsylvania để thành lập công ty riêng với tham vọng đưa máy tính ra khỏi phòng thí nghiệm và ứng dụng vào đời sống dân sự.
Census Bureau đã đặt hàng với ngân sách ban đầu khoảng 400.000 USD, nhưng chi phí thực tế bùng nổ lên gần 1 triệu USD. Eckert và Mauchly nhanh chóng cạn vốn và buộc phải bán công ty cho Remington Rand vào tháng 2 năm 1950 để có thể hoàn thành dự án.
UNIVAC I sử dụng khoảng 5.200 bóng đèn chân không, toàn bộ hệ thống nặng tới 13 tấn và tiêu thụ 125 kW điện mỗi giờ - tương đương với mức tiêu thụ của cả một khu phố nhỏ. Bộ xử lý trung tâm có kích thước khổng lồ 4,3 x 2,4 x 2,6 mét. Cỗ máy có thể thực hiện khoảng 1.905 phép tính mỗi giây và lưu trữ dữ liệu trên băng từ, một bước tiến vượt bậc so với công nghệ thẻ đục lỗ trước đó.
Giá bán của mỗi hệ thống UNIVAC I dao động từ 1,25 đến 1,5 triệu USD, tương đương khoảng 330 đến 395 tỷ đồng theo tỷ giá và lạm phát hiện nay.
Những đóng góp thầm lặng và di sản bền vững
Bên cạnh Eckert và Mauchly, còn có những nhân vật ít được biết đến nhưng đóng góp không nhỏ vào thành công của UNIVAC I. Betty Holberton đã viết phần mềm C-10 vào năm 1949, cho phép lần đầu tiên điều khiển máy tính bằng bàn phím thay vì các công tắc vật lý. Grace Hopper, một lập trình viên tài năng, cũng gia nhập đội ngũ phát triển và góp phần quan trọng vào dự án.
Sau sự kiện năm 1952, từ "UNIVAC" đã trở thành từ đồng nghĩa với "máy tính" trong tiếng Anh suốt thập kỷ 1950. General Electric trở thành công ty tư nhân đầu tiên mua UNIVAC I để quản lý lương và kiểm soát kho hàng. Tổng cộng 46 hệ thống UNIVAC I được sản xuất, và chiếc cuối cùng vẫn hoạt động cho đến tận năm 1970.
75 năm nhìn lại: Từ 1.905 phép tính/giây đến kỷ nguyên tỷ tỷ phép tính
UNIVAC I với khả năng thực hiện 1.905 phép tính mỗi giây đã mở đường cho sự phát triển vượt bậc của công nghệ. Ngày nay, một chip xử lý trên điện thoại thông minh phổ thông có thể nhanh hơn hàng tỷ lần, nhỏ hơn hàng nghìn lần và rẻ hơn hàng chục nghìn lần so với cỗ máy khổng lồ này.
Tuy nhiên, bản chất cốt lõi vẫn không thay đổi: nếu UNIVAC I từng dự đoán bầu cử, thì trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đại cũng đang làm điều tương tự. Nếu UNIVAC I đếm dân số, thì các thuật toán ngày nay đếm hành vi người dùng. Và nếu UNIVAC I lưu trữ dữ liệu trên băng từ, thì các hệ thống đám mây hiện tại có thể lưu trữ hàng exabyte thông tin.
Dòng chảy công nghệ từ UNIVAC I đến thời điểm hiện tại đã trải qua nhiều giai đoạn: từ máy tính lớn, máy tính mini, máy tính cá nhân, điện thoại thông minh, và giờ đây là trợ lý AI. Từ một khách hàng duy nhất là Census Bureau năm 1951, thế giới đã có hơn 5 tỷ người dùng internet.
Câu chuyện về UNIVAC I không chỉ là một chương lịch sử công nghệ, mà còn đặt ra câu hỏi sâu sắc về ranh giới giữa tin tưởng vào dữ liệu và tin tưởng vào trực giác con người. 75 năm sau, bài học từ đêm bầu cử năm 1952 vẫn còn nguyên giá trị trong thời đại số hóa ngày nay.
