Trung Quốc đẩy mạnh huấn luyện robot hình người trong các 'vườn ươm' quy mô lớn
Tại một cơ sở rộng khoảng 12.000 mét vuông ở thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, những kỹ sư trẻ Trung Quốc đang dành cả ngày để huấn luyện robot hình người thực hiện những công việc rất đời thường. Các robot được dạy cách phục vụ bánh bao, lau bàn, dọn dẹp phòng và gấp quần áo một cách thuần thục.
Phòng thí nghiệm 200 triệu nhân dân tệ và cuộc cách mạng dữ liệu
Trong phòng thí nghiệm trị giá 200 triệu nhân dân tệ (tương đương khoảng 29 triệu USD), mỗi chuyển động của robot đều được hệ thống camera và cảm biến hiện đại ghi lại chi tiết. Từ cách cánh tay vươn ra, góc xoay của các khớp cho đến lực tác động khi cầm nắm đồ vật - tất cả đều trở thành dữ liệu quý giá để huấn luyện trí tuệ nhân tạo.
Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Hồ Bắc chỉ là một trong hàng chục "vườn ươm đào tạo robot" do nhà nước tài trợ đang mọc lên khắp Trung Quốc. Mục tiêu của mạng lưới này là xây dựng kho dữ liệu khổng lồ dành riêng cho robot, nhằm thúc đẩy ngành robot hình người - lĩnh vực được Bắc Kinh coi là một trong những công nghệ chiến lược quan trọng trong tương lai.
'Giáo viên' con người và 'học sinh' robot
Zhang Jia, một quản lý chương trình 21 tuổi tại trung tâm, chia sẻ: "Chúng tôi giống như giáo viên, còn robot là học sinh. Con người chỉ cần học vài lần là hiểu ngay. Nhưng với robot, cùng một hành động phải được lặp lại hàng trăm, hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn lần mới có thể thành thạo."
Việc tích lũy dữ liệu được xem là chìa khóa then chốt giúp robot bước ra khỏi phòng thí nghiệm và hoạt động hiệu quả trong thế giới thực. Trong kế hoạch 5 năm 2026–2030, Trung Quốc đã đưa "trí tuệ hiện thân" - tức AI gắn với robot vật lý - vào danh sách sáu ngành công nghiệp tương lai cần được ưu tiên phát triển.
Cuộc đua dữ liệu toàn cầu và thách thức công nghệ
Các chuyên gia nhận định một trong những trở ngại lớn nhất của ngành robot hiện nay là sự thiếu hụt dữ liệu huấn luyện chuyên biệt. Trong khi các mô hình AI như ChatGPT hay DeepSeek được huấn luyện bằng hàng tỷ đoạn văn bản từ internet, dữ liệu về chuyển động vật lý của robot lại cực kỳ khan hiếm.
Để giải quyết vấn đề này, các công ty tại Mỹ và Trung Quốc đang thử nghiệm nhiều phương pháp khác nhau:
- Tesla từng sử dụng video con người thực hiện thao tác để huấn luyện robot Optimus
- Startup 1X Technologies tại Thung lũng Silicon dự định đưa robot vào gia đình và cho phép con người điều khiển từ xa trong quá trình robot học hỏi
- Tại Trung Quốc, các chính quyền địa phương đang đổ vốn lớn vào các trung tâm dữ liệu robot
Từ thành phố công nghệ Hàng Châu đến Miên Dương, nhiều địa phương đã xây dựng các "nông trại robot" để thu thập dữ liệu và phát triển ngành công nghiệp mới. Riêng tỉnh Hồ Bắc đã thành lập quỹ nhà nước trị giá 10 tỷ nhân dân tệ dành riêng cho robot hình người.
Quy trình huấn luyện tỉ mỉ và những con số ấn tượng
Tại phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, Zhang giám sát 70 huấn luyện viên trẻ làm việc theo ca 8 giờ để đào tạo 46 robot. Họ điều khiển robot bằng thiết bị từ xa hoặc bộ điều khiển gắn cảm biến, buộc robot lặp lại cùng một động tác nhiều lần.
Ở khu vực khác, các nhân viên liên tục xem lại video từ hệ thống camera, gắn nhãn cho từng chuyển động như "xoay trái", "duỗi tay" hay "nhặt vật". Theo Zhang, trung tâm này có thể tạo ra khoảng 100 giờ dữ liệu sử dụng được mỗi ngày.
Những dữ liệu này bao gồm:
- Video ghi lại toàn bộ quá trình thao tác
- Thông tin vị trí chính xác của từng bộ phận robot
- Dữ liệu về vận tốc và lực tác động
- Thông số kỹ thuật chi tiết của từng chuyển động
Thách thức và triển vọng của ngành robot Trung Quốc
Dù đạt được những tiến bộ ban đầu, các chuyên gia cảnh báo con đường phía trước vẫn còn nhiều khó khăn. Zhao Xiang, đồng sáng lập startup Motphys - đơn vị phát triển nền tảng mô phỏng robot, cho biết việc thu thập dữ liệu quy mô lớn là nhiệm vụ cực kỳ tốn kém.
"Một bước đột phá trong trí tuệ robot có thể đòi hỏi hàng trăm triệu hoặc thậm chí hàng tỷ giờ dữ liệu," Zhao Xiang nhấn mạnh.
Một vấn đề khác là khả năng tái sử dụng dữ liệu giữa các loại robot khác nhau. Dữ liệu thu thập từ một robot hiện chưa dễ dàng áp dụng cho robot có phần cứng khác, trong khi thiết kế robot lại thay đổi với tốc độ chóng mặt.
Lợi ích kinh tế trước mắt
Ngay cả khi hiệu quả công nghệ chưa thực sự chắc chắn, chiến lược này vẫn mang lại một lợi ích rõ ràng: tạo ra nhu cầu lớn cho các nhà sản xuất robot trong nước. Trung tâm Vũ Hán đã mua hàng chục robot từ công ty AgiBot tại Thượng Hải với giá khoảng 350.000 nhân dân tệ mỗi chiếc.
Theo ước tính của Bernstein Research, khoảng 20% trong số hơn 20.000 robot hình người được bán tại Trung Quốc năm ngoái đã được mua bởi các trung tâm thu thập dữ liệu. Jay Huang, trưởng bộ phận công nghệ công nghiệp châu Á của Bernstein Research, nhận định: "Nhờ sự hỗ trợ của chính phủ, dữ liệu có thể được chia sẻ trong toàn ngành. Điều này giúp các công ty cùng tiến về một hướng và đẩy nhanh tốc độ phát triển công nghệ."
Tuy nhiên, không phải tất cả robot trong các trung tâm này đều được sử dụng cho mục đích huấn luyện. Tại một trung tâm khác mà phóng viên Financial Times từng ghé thăm, một dãy robot hình người đứng bất động trong đại sảnh lớn. Một nhân viên giải thích với nụ cười: "Những con robot đó không dùng để thu thập dữ liệu. Chúng chỉ dùng để biểu diễn mỗi khi quan chức tới thăm."
