Trái Đất quay chậm lại: Nước tích tụ ở xích đạo làm ngày dài thêm
Các nhà khoa học địa vật lý từ Vienna (Áo) và Zurich (Thụy Sĩ) vừa công bố một phát hiện đáng chú ý: sự gia tăng khối lượng nước gần xích đạo đang can thiệp trực tiếp vào tốc độ quay của Trái Đất. Nghiên cứu này dựa trên dữ liệu cổ khí hậu, đặc biệt là biến động mực nước biển toàn cầu từ cuối kỷ Pliocen (khoảng 3,6 triệu đến 2,58 triệu năm trước), mang đến ước tính quy mô nhất về sự thay đổi tốc độ quay quanh trục của hành tinh chúng ta.
Tốc độ thay đổi chưa từng có trong lịch sử
Nhóm nghiên cứu phát hiện rằng từ năm 2000 đến 2020, ngày trên Trái Đất đã dài hơn khoảng 1,33 mili giây sau mỗi thế kỷ. Con số này đánh dấu sự gia tăng nhanh nhất trong tốc độ quay chậm dần của địa cầu kể từ thời đại của voi ma mút khổng lồ và hổ răng kiếm còn tồn tại.
"Việc độ dài của ngày tăng nhanh chóng cho thấy tốc độ của biến đổi khí hậu thời hiện đại hiện ở mức chưa từng có kể từ ít nhất cuối kỷ Pliocen, cách đây 3,6 triệu năm trước", theo đồng tác giả Benedikt Soja, giáo sư của ETH Zurich (Thụy Sĩ). Nói cách khác, ngày đang dài nhanh hơn do ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động của con người lên khí hậu toàn cầu.
Lực kéo mạnh từ đại dương và sự tái phân bổ khối lượng
Giáo sư Soja và các đồng nghiệp gọi hiện tượng trên là "sự tái phân bổ khối lượng của lục địa – trái đất", theo báo cáo trên chuyên san Journal of Geophysical Research: Solid Earth. Khi các tảng băng ở hai cực và sông băng trên núi tan chảy, lượng nước khổng lồ đổ vào các đại dương, tích tụ tại các vĩ độ thấp gần xích đạo. Chính khối lượng nước tăng thêm này tạo ra lực kéo làm chậm tốc độ quay của Trái Đất.
Theo nhà nghiên cứu Kiani Shahvandi của Đại học Vienna (Áo), chỉ có một lần trong lịch sử tốc độ thay đổi độ dài ngày có thể tương đương như hiện nay, đó là cách đây khoảng 2 triệu năm. Tuy nhiên, điều đáng báo động là chưa từng có giai đoạn nào trước hoặc sau đó chứng kiến mực nước biển tăng nhanh như từ năm 2000 đến năm 2020.
Tác động từ những thay đổi tưởng chừng nhỏ bé
Biến đổi khí hậu đã khiến độ dài ngày trên Trái Đất thay đổi, dù nhỏ nhưng đủ rõ rệt để lọt vào tầm quan sát của các nhà khoa học. Ví dụ điển hình là ngày 4.7.2024, khi Trái Đất lập kỷ lục quay nhanh hơn 1,66 mili giây so với thông thường.
Lâu nay, nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ quay của hành tinh:
- Sự hoạt động nóng chảy của lõi địa cầu
- Áp suất và gió khí quyển
- Quỹ đạo thay đổi của mặt trăng
Tuy nhiên, nghiên cứu mới tập trung vào các xu hướng dài hạn hơn, so sánh hành vi của Trái Đất xuyên suốt các thập niên của thế kỷ 21 với tốc độ quay quanh trục trải qua hàng triệu năm.
Biến đổi khí hậu sẽ trở thành yếu tố chi phối chính
Giáo sư Soja nhấn mạnh rằng khối lượng nước ở biển gia tăng ở vùng xích đạo, vốn là hệ quả không thể chối cãi của biến đổi khí hậu, sẽ ngày càng trở thành yếu tố chi phối tốc độ quay của địa cầu. "Đến cuối thế kỷ 21, biến đổi khí hậu dự kiến sẽ còn tác động đến độ dài của ngày mạnh hơn ảnh hưởng đến từ mặt trăng", giáo sư Soja cho biết.
Theo nhà nghiên cứu, dù những thay đổi này chỉ xảy ra theo đơn vị mili giây, chúng có thể gây ra tác động đáng kể trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là định vị trong không gian vốn yêu cầu thông tin chính xác về tốc độ quay của Trái Đất. Nghiên cứu này không chỉ là lời cảnh báo về tốc độ biến đổi khí hậu chưa từng có, mà còn cho thấy những hệ lụy sâu rộng đến các quá trình vật lý cơ bản của hành tinh chúng ta.
