Tiến sĩ Jayshree Seth: Phụ nữ lãnh đạo khoa học không phải là ngoại lệ
Tiến sĩ Jayshree Seth, Nhà khoa học Doanh nghiệp tại Tập đoàn 3M (Mỹ) và thành viên Hội đồng Sơ khảo Giải thưởng VinFuture, khẳng định rằng phụ nữ làm lãnh đạo trong khoa học không nên được nhìn nhận như một “ngoại lệ” hay điều gây ngạc nhiên. Theo bà, để phụ nữ thực sự phát huy vai trò trong các lĩnh vực STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học), cần có những thay đổi mang tính hệ thống nhằm trao quyền, tạo cơ hội phát triển và đưa họ vào các vị trí có ảnh hưởng.
Hành trình bền bỉ vượt qua khuôn mẫu
Tiến sĩ Jayshree Seth, người sở hữu hơn 80 bằng sáng chế và có những đóng góp nổi bật trong phát triển sản phẩm công nghệ tiên tiến, vừa được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Mỹ (NAE) – một trong những vinh dự cao nhất trong lĩnh vực kỹ thuật. Bà cho biết, sự vinh danh này không chỉ nhờ các sáng kiến đổi mới mà còn vì sự kiên trì thúc đẩy và bảo vệ vai trò của giáo dục STEM.
“Sự ghi nhận này cho thấy giá trị không chỉ nằm ở các thành tựu kỹ thuật thuần túy. Việc cổ vũ, lan tỏa và nâng tầm giáo dục STEM tự thân đã có thể được xem là một biểu hiện của sự xuất sắc trong lĩnh vực kỹ thuật”, Tiến sĩ Seth chia sẻ.
Những thách thức và rào cản hệ thống
Dù lĩnh vực STEM đã có nhiều chuyển biến tích cực, phụ nữ vẫn đối mặt với không ít thách thức. Một trong những rào cản lớn nhất là tỷ lệ nữ giới trong các ngành khoa học và kỹ thuật vẫn còn thấp, đặc biệt ở những vị trí lãnh đạo. Sự mất cân bằng này có thể tạo ra vòng luẩn quẩn khi các định kiến tiếp tục được củng cố, từ hình dung về “một nhà khoa học trông như thế nào” đến những chuẩn mực ngầm về con đường dẫn tới thành công.
Theo Tiến sĩ Seth, nỗ lực cá nhân là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là cần những thay đổi mang tính hệ thống để phụ nữ không chỉ bước vào STEM mà còn có thể phát triển sự nghiệp và nắm giữ các vị trí có ảnh hưởng.
Hệ sinh thái “E” cho sự phát triển bền vững
Trong bộ sách “Heart of Science” của mình, Tiến sĩ Seth đề cập đến khái niệm “hệ sinh thái” (ecosystem) với các yếu tố bắt đầu bằng chữ E:
- Exposure (tiếp xúc)
- Encouragement (khích lệ)
- Education (giáo dục)
- Economics (kinh tế)
- Empowerment (trao quyền)
- Empathy (thấu cảm)
- Ethics (đạo đức)
Bà giải thích rằng những yếu tố này có thể tạo nên ảnh hưởng sâu sắc đối với hành trình của một người trong STEM, từ những năm tháng đầu đời cho đến khi bước vào sự nghiệp. Chẳng hạn, với giáo dục, cần suy nghĩ lại cách dạy STEM ngay từ sớm, làm sao để nội dung gắn chặt hơn với thực tiễn và phản ánh sự đa dạng của những người làm khoa học.
Vai trò của VinFuture trong thúc đẩy khoa học
Là nhà khoa học làm việc trong môi trường doanh nghiệp, Tiến sĩ Seth đánh giá cao giải thưởng VinFuture – một giải thưởng khoa học quốc tế khởi nguồn từ Việt Nam nhưng mang tầm vóc toàn cầu. Bà nhấn mạnh rằng VinFuture không chỉ tôn vinh các công trình xuất sắc mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái khoa học bài bản, có chiều sâu và định hướng phát triển lâu dài.
“Quan trọng hơn cả, giải thưởng từng bước định vị Việt Nam trở thành trung tâm mới về công nghệ tiên tiến, phát triển và hợp tác. Những trung tâm như vậy giúp các quốc gia dần trở thành ‘nơi kiến tạo công nghệ’ thay vì chỉ là ‘nơi tiếp nhận, tiêu dùng’”, bà nói.
Thông điệp truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ
Tiến sĩ Seth gửi gắm thông điệp tới các nữ khoa học trẻ, khuyến khích họ mạnh dạn theo đuổi đam mê và kiên trì với con đường đã chọn. Bà nhấn mạnh rằng thế giới còn nhiều vấn đề đang chờ được giải quyết và cần những ý tưởng mới mẻ.
“Chúng ta hoàn toàn có thể thách thức những cấu trúc cũ kỹ, tháo gỡ khuôn mẫu và phá vỡ định kiến về ai có thể bước vào, ai trụ lại và ai xuất sắc trong STEM”, Tiến sĩ Seth khẳng định.
Với những đóng góp không ngừng nghỉ, Tiến sĩ Jayshree Seth tiếp tục là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ phụ nữ trong khoa học, chứng minh rằng vai trò lãnh đạo của họ cần được trân trọng và kỳ vọng, không phải là điều ngoại lệ.
