Các nhà thiên văn học vừa phát hiện thiên hà xoắn ốc SDSS J110546.07+145202.4 bất ngờ kích hoạt một luồng phát xạ vô tuyến mãnh liệt và duy trì độ sáng suốt hơn 8 năm qua. Nằm cách Trái Đất 1,8 tỷ năm ánh sáng trong chòm sao Sư Tử, thực thể này đột ngột tăng mạnh phát xạ hơn 20 lần. Hiện tượng duy trì trạng thái sáng ổn định dài ngày này hoàn toàn khác biệt với các nguồn vô tuyến nhất thời thông thường, vốn sẽ mờ dần sau vài tuần.
Thiên hà Seyfert 1 dòng hẹp và hố đen khối lượng thấp
Thực thể này được phân loại là thiên hà Seyfert 1 dòng hẹp, gắn liền với các hố đen khối lượng thấp đang ngốn vật chất tốc độ cao. Đây được xem là thiên hà vô tuyến "thay đổi diện mạo" thời gian dài đầu tiên thuộc loại này được ghi nhận trong lịch sử. Giới khoa học nhận định hành vi biến đổi ngoạn mục và giữ nguyên trạng thái này có thể là đại diện đầu tiên của một phân lớp thiên hà hoạt động hoàn toàn mới.
Siêu tia phản lực và cửa sổ nhìn về vũ trụ sơ khai
Dù bản thân hố đen không phát sáng, dòng vật chất khổng lồ rơi vào đĩa bồi tụ quay cực nhanh tạo ra lực ma sát khiến chúng nóng rực. Từ trường mạnh tại đây đã chuyển hướng vật chất thành các tia phản lực hẹp lao ra ngoài vũ trụ với tốc độ gần bằng tốc độ ánh sáng. Nhóm nghiên cứu quốc tế nghi ngờ dòng vật chất tăng đột biến này là nguyên nhân tạo ra luồng phát xạ vô tuyến mạnh gấp 10 triệu tỷ lần Mặt Trời. Thiên hà SDSS J110546.07+145202.4 nằm rất gần Trái Đất đến nỗi hình dạng của nó, với hai nhánh xoắn ốc, có thể được nhìn thấy rõ ràng trong hình.
Không tìm thấy sự gia tăng ở dải ánh sáng khả kiến hay hồng ngoại
Sự biến đổi vô tuyến kỳ lạ này càng trở nên bí ẩn khi các kính viễn vọng không tìm thấy sự gia tăng tương đương nào ở dải ánh sáng khả kiến hay tia hồng ngoại. Giới chuyên gia chưa thể giải thích nguyên nhân làm tăng nguồn thức ăn của hố đen hay lý do tia phản lực duy trì lâu đến vậy. Hiện các giả thuyết về một ngôi sao bị xé toạc hay sự biến đổi của các Blazar đều bị loại bỏ vì không phù hợp.
Tương lai nghiên cứu với VLBA và SKA
Khám phá này mở ra một phòng thí nghiệm khoảng cách gần lý tưởng vì hố đen này rất giống các thiên thể phát triển nhanh thời vũ trụ non trẻ. Trong tương lai, việc kết hợp mạng lưới kính viễn vọng VLBA và hệ thống đài quan sát SKA sắp tới sẽ giúp phân tách cấu trúc tia phản lực kỹ hơn. Điều này mang tính quyết định để tìm kiếm thêm các thực thể tương tự và lấp đầy khoảng trống hiểu biết về vũ trụ sơ khai.
