Chai dầu ăn quen thuộc, gói bột nêm mỗi ngày, hay miếng thịt trên đĩa tối nay có thể là thực phẩm biến đổi gen (GMO) mà nhiều người không hề hay biết. Liệu điều này có gây hại cho sức khỏe?
Thực phẩm biến đổi gen là gì và có trong bếp không?
Nếu được hỏi căn bếp nhà mình có hoàn toàn sạch bóng thực phẩm biến đổi gen hay không, nhiều người sẽ tự tin lắc đầu. Chúng ta thường nghĩ GMO là thứ xa xôi, chỉ có trong phòng thí nghiệm. Nhưng thực tế, công nghệ này đã âm thầm xuất hiện trong những bữa ăn gia đình. Chị Mai Anh, một người nội trợ (35 tuổi, TP.HCM), bày tỏ sự ngỡ ngàng: 'Tôi vốn rất kỹ tính, luôn ưu tiên rau củ hữu cơ và né tránh nhãn biến đổi gen. Khi biết chai dầu đậu nành hay gói bột nêm hàng ngày cũng có gốc gác từ công nghệ này, tôi thực sự giật mình.'
Thực chất, thực phẩm biến đổi gen là cây trồng được các nhà khoa học thay đổi đặc tính bên trong hạt giống bằng công nghệ sinh học hiện đại. Thay vì mất hàng chục năm lai tạo truyền thống, công nghệ mới rút ngắn thời gian tạo giống cây khỏe mạnh hơn, chống chịu sâu bệnh, thời tiết khắc nghiệt và cho năng suất cao hơn.
Chúng đi vào bữa ăn hàng ngày bằng cách nào?
Phần lớn cây trồng biến đổi gen trên thế giới được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất dầu thực vật, thực phẩm chế biến hoặc thức ăn chăn nuôi. Người tiêu dùng có thể tiếp cận các sản phẩm có nguồn gốc từ chúng hàng ngày: dầu đậu nành, dầu hạt cải, bột nêm, nước tương, hay miếng thịt heo từ động vật ăn cám biến đổi gen. Đường ngô từ ngô biến đổi gen cũng thường có trong nước ngọt, bánh kẹo, nước sốt.
Theo báo cáo ISAAA Brief 57 của Tổ chức Quốc tế về Tiếp thu Ứng dụng Sinh học Nông nghiệp, từ năm 1996 đến nay, hơn 70 quốc gia đã đưa cây trồng biến đổi gen vào nông nghiệp hoặc chuỗi nhập khẩu. Trong đó, hơn 40 quốc gia trồng thương mại quy mô lớn và gần 30 quốc gia nhập khẩu làm thức ăn cho người hoặc gia súc.
Ba mức độ tiếp xúc với thực phẩm biến đổi gen
Các nhà khoa học khuyên phân biệt ba mức độ: thứ nhất là ăn trực tiếp như đu đủ hay bắp ngô biến đổi gen; thứ hai là sản phẩm chế biến sâu như dầu ăn, đường tinh luyện, nơi quá trình chế biến đã loại bỏ mọi dấu vết biến đổi gen; thứ ba là gián tiếp qua thịt, trứng, sữa từ động vật ăn cám biến đổi gen, dù các nghiên cứu chỉ ra chất biến đổi gen không thể chuyển dịch vào sản phẩm động vật. Việc không phân biệt rõ ba ranh giới này là nguyên nhân gây lo âu cảm tính.
Ăn thực phẩm biến đổi gen có thực sự đáng sợ?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định không thể đưa ra kết luận chung cho tất cả thực phẩm biến đổi gen; mỗi loại phải được đánh giá riêng. Tuy nhiên, WHO khẳng định các sản phẩm đang lưu hành đều qua kiểm duyệt nghiêm ngặt bởi FDA (Mỹ) hay EFSA (Châu Âu) và chưa ghi nhận nguy cơ nào đối với sức khỏe con người. Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (National Academies) cũng kết luận: chưa có bằng chứng xác thực nào cho thấy chúng gây nguy cơ đặc biệt hơn thực phẩm truyền thống.
Nỗi sợ phổ biến là ăn GMO sẽ thay đổi gen người. Về mặt sinh học, hệ tiêu hóa phân hủy mọi thứ thành chất dinh dưỡng cơ bản trước khi hấp thụ; không thể có chuyện gen lạ từ thức ăn tự chui vào cơ thể. Hơn nữa, GMO đã được bán thương mại từ năm 1996. Suốt gần 30 năm, hàng tỷ người đã tiêu thụ mà chưa ghi nhận ca ngộ độc hay biến chứng sức khỏe nào. Việc chọn ăn hay không là quyền tự do, nhưng hãy dựa trên hiểu biết rõ ràng và tư duy lý tính, không phải nỗi lo sợ mơ hồ.
