Nhiều tỷ phú công nghệ đang biến chính cơ thể mình thành "phòng thí nghiệm sống" để tìm kiếm tuổi thọ dài hơn, nhưng giới khoa học liên tục lên tiếng cảnh báo về khoảng cách giữa tiềm năng khoa học và bằng chứng lâm sàng.
Những "phòng thí nghiệm sống" của giới tỷ phú công nghệ
Một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào biohacking là Bryan Johnson, doanh nhân từng bán công ty Braintree cho PayPal với giá 800 triệu USD vào năm 2013. Ở tuổi 48, Johnson nổi tiếng với dự án Blueprint, chương trình chăm sóc sức khỏe kết hợp chế độ ăn uống, luyện tập, xét nghiệm và nhiều can thiệp y học nhằm tối ưu tuổi sinh học.
Johnson đã thử nghiệm nhiều loại thuốc không được phát triển cho mục đích chống lão hóa. Năm 2019, ông bắt đầu sử dụng rapamycin, thuốc ức chế miễn dịch thường dùng để ngăn thải ghép nội tạng, với kỳ vọng kéo dài tuổi thọ. Ông thử các mức liều 5 mg, 6 mg và 10 mg với nhiều lịch trình khác nhau. Tuy nhiên, đến tháng 9/2024, Johnson quyết định dừng hoàn toàn rapamycin sau khi xuất hiện nhiễm trùng da tái phát, tăng đường huyết, rối loạn lipid máu và nhịp tim lúc nghỉ ngơi tăng cao.
Trường hợp của Johnson phản ánh thực tế rằng ngay cả những người tiên phong trong phong trào chống lão hóa cũng liên tục thay đổi hoặc từ bỏ các phương pháp từng được đánh giá cao. Blueprint đã được điều chỉnh theo thời gian, tập trung giải quyết các bệnh mạn tính thông qua công nghệ chẩn đoán tiên tiến và liệu pháp cá thể hóa thế hệ mới.
Ketone ngoại sinh và những tranh cãi
Ketone ngoại sinh từng được cộng đồng công nghệ Thung lũng Silicon xem là "nhiên liệu" giúp tăng khả năng nhận thức. Các chất bổ sung này được quảng bá có khả năng tăng nồng độ ketone trong máu, giảm đường huyết và cải thiện hiệu suất não bộ. Thế nhưng đến tháng 3 vừa qua, doanh nhân Tim Ferriss và nhà đầu tư Kevin Rose đã công khai cảnh báo về các thực phẩm bổ sung chứa hợp chất 1,3-butanediol. Theo Ferriss, các nghiên cứu mới trên động vật cho thấy hợp chất này có thể gây ra những thay đổi tương tự bệnh gan nhiễm mỡ ở chuột. Ông khuyến nghị nên xem chất này giống như ethanol và không nên sử dụng hằng ngày.
Danh sách các liệu pháp chống lão hóa mà giới công nghệ theo đuổi còn kéo dài với truyền huyết tương từ người trẻ tuổi, hormone tăng trưởng, methylene blue hay túi nicotine. Truyền huyết tương trẻ từng gây tranh cãi đến mức FDA phải hai lần phát đi cảnh báo vào các năm 2019 và 2024. Bryan Johnson cũng từng áp dụng hình thức này với sự hỗ trợ từ chính con trai. Methylene blue, hợp chất từng là thuốc nhuộm dệt may, hiện chỉ được phê duyệt trong điều trị một số rối loạn máu hiếm gặp, nhưng được một số doanh nhân quảng bá như chất tăng cường nhận thức.
Khoảng cách giữa kỳ vọng khoa học và bằng chứng lâm sàng
Theo nhiều nhà khoa học, điều đáng lo ngại không phải là việc các tỷ phú tự thử nghiệm, mà là tốc độ những trải nghiệm cá nhân này lan truyền và trở thành "công thức sống lâu" trước khi được kiểm chứng. Margje Camps, nhà nghiên cứu tại Đại học Utrecht (Hà Lan), cho rằng những người có tầm ảnh hưởng đang vô tình đưa các kết quả nghiên cứu giai đoạn đầu đến công chúng, biến chúng thành các "bộ sản phẩm" gồm thuốc, thực phẩm bổ sung dù chưa được FDA phê duyệt.
Andrew Steele, nhà nghiên cứu độc lập về tuổi thọ tại Berlin và tác giả cuốn sách Ageless (2022), nhấn mạnh: "Có thể có những phương pháp sẽ phát huy tác dụng trong tương lai, nhưng cho đến nay chưa có biện pháp nào được chứng minh trên người." Ông cho rằng nhiều hướng nghiên cứu hiện nay rất hứa hẹn, nhưng tất cả cần trải qua các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn.
Matt Kaeberlein, nhà sinh học lão hóa tại Đại học Washington, mô tả thực trạng là "vấn đề tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu": các dữ liệu hiện có cho thấy "tín hiệu" tích cực nhưng cũng tồn tại quá nhiều "nhiễu", khiến khó phân biệt kết quả thực sự có ý nghĩa với phát hiện ban đầu chưa được xác nhận.
Hiện tượng "thử nghiệm giai đoạn hai ngầm"
Faye Mythen, nhà sáng lập Reborne Longevity tại London, gọi đây là hiện tượng "thử nghiệm giai đoạn hai ngầm". Theo bà, nhiều doanh nhân và người nổi tiếng với nguồn lực tài chính lớn đang tiến hành thử nghiệm trên bản thân, sau đó kết quả lan truyền đến hàng triệu người qua mạng xã hội. "Những phác đồ đó dần trở thành điểm tham chiếu được xã hội chấp nhận, trong khi thực tế không phải vậy. Để đánh giá một phương pháp điều trị cần có thử nghiệm lâm sàng trên hàng nghìn người với nhóm đối chứng được kiểm soát chặt chẽ", Mythen cho biết.
Phòng khám của bà hiện phân tích dấu ấn sinh học, sinh học tế bào và dữ liệu di truyền để dự báo nguy cơ bệnh tật, xây dựng liệu pháp cá thể hóa. Tuy nhiên, ngày càng nhiều người tìm đến với mong muốn sao chép nguyên mẫu Blueprint của Bryan Johnson. "Nhiều khách hàng yêu cầu áp dụng 'Blueprint', hoặc đề nghị sử dụng một phân tử cụ thể trước cả khi họ thực hiện bất kỳ xét nghiệm dấu ấn sinh học nào", bà chia sẻ.
Andrew Steele cũng chứng kiến hiện tượng tương tự khi vợ ông, một bác sĩ nghiên cứu về tuổi thọ, có bài thuyết trình tại Munich. Câu hỏi đầu tiên từ khán giả là về Bryan Johnson, không phải về nghiên cứu hay dữ liệu khoa học.
Dù vậy, phần lớn các nhà nghiên cứu không phủ nhận tiềm năng của lĩnh vực khoa học lão hóa. Andrew Steele và Nir Barzilai đều cho rằng một số phương pháp đang được nghiên cứu có thể tạo ra bước tiến lớn trong việc kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh. Tuy nhiên, cho đến khi dữ liệu được xác nhận bằng thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn, các chuyên gia khuyến cáo công chúng cần thận trọng với những lời quảng bá về liệu pháp chống lão hóa trên mạng xã hội.
