Hiện tượng Selenelion và nguyệt thực toàn phần hiếm gặp diễn ra tối nay tại Việt Nam
Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), một hiện tượng thiên văn kép cực kỳ hiếm gặp sẽ xuất hiện vào tối nay, kết hợp giữa Selenelion và nguyệt thực toàn phần, tạo nên cảnh tượng "trăng máu" ngoạn mục. Hiện tượng này được mô tả như một màn trình diễn vũ trụ khi Trái Đất chen ngang giữa Mặt Trời và Mặt Trăng, nuốt trọn ánh trăng trong chiếc bóng khổng lồ của mình.
Giải thích hiện tượng Selenelion
HAS cho biết, Selenelion tưởng chừng như bất khả thi vì Mặt Trời và Mặt Trăng thường ở vị trí đối diện nhau. Tuy nhiên, hiệu ứng khúc xạ khí quyển của Trái Đất đã tạo điều kiện cho cả hai cùng xuất hiện. Bầu khí quyển hoạt động như một thấu kính khổng lồ, bẻ cong ánh sáng từ các thiên thể, khiến chúng ta nhìn thấy chúng cao hơn so với vị trí thực tế. Vào lúc bình minh, chúng ta có thể thấy Mặt Trời khi nó vẫn còn ở dưới đường chân trời, đồng thời quan sát Mặt Trăng đang lặn ở phía tây.
Chi tiết thời gian nguyệt thực toàn phần
Các mốc thời gian cho nguyệt thực toàn phần vào tối 3/3 được HAS công bố cụ thể như sau:
- 15 giờ 43 phút: Nguyệt thực nửa tối bắt đầu (không thể quan sát tại Việt Nam)
- 16 giờ 50 phút: Nguyệt thực một phần bắt đầu (không thể quan sát tại Việt Nam)
- Mặt Trăng mọc: Tại Đặc khu Trường Sa (Khánh Hòa) vào lúc 17 giờ 26 phút và tại Đặc khu Hoàng Sa (Đà Nẵng) vào lúc 17 giờ 27 phút. Trên đất liền, sớm nhất lúc 17 giờ 46 phút tại Gia Lai và muộn nhất lúc 18 giờ 11 phút tại Điện Biên. Tại Hà Nội, Mặt Trăng mọc lúc 17 giờ 57 phút.
- 18 giờ 04 phút: Nguyệt thực toàn phần bắt đầu
- 18 giờ 33 phút: Nguyệt thực cực đại
- 19 giờ 03 phút: Nguyệt thực toàn phần kết thúc
- 20 giờ 17 phút: Nguyệt thực một phần kết thúc
- 21 giờ 23 phút: Nguyệt thực nửa tối kết thúc
Nguyên lý và tầm quan trọng của nguyệt thực
Hội Thiên văn Việt Nam (VACA) giải thích, nguyệt thực xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm thẳng hàng hoặc gần như thẳng hàng, với Trái Đất ở giữa. Lúc này, Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối phía sau Trái Đất và chỉ nhận được một phần ánh sáng từ Mặt Trời, khiến nó tối hơn bình thường và có màu đỏ thẫm, thường được gọi là "trăng máu" dù đây chỉ là cách gọi ví von, không phải thuật ngữ chính xác.
Tối nay, Việt Nam nằm trong vùng quan sát đẹp cho hiện tượng hiếm gặp này. Tại Hà Nội, Mặt Trăng mọc lúc 17 giờ 57 phút, chỉ khoảng 7 phút trước khi pha toàn phần bắt đầu, tạo điều kiện lý tưởng để theo dõi trọn vẹn khoảnh khắc kịch tính. Tuy nhiên, một số khu vực như Điện Biên, Lai Châu, phía Tây Sơn La, Cà Mau và An Giang sẽ thấy Mặt Trăng mọc muộn hơn, khi pha toàn phần đã diễn ra được vài phút.
Hướng dẫn quan sát và ý nghĩa đặc biệt
Để quan sát hiện tượng Selenelion, HAS khuyến nghị người xem tìm vị trí có tầm nhìn thoáng cả về phía đông và tây, không bị nhà cao tầng hay cây cối che khuất đường chân trời. Hiện tượng có thể quan sát bằng mắt thường, nhưng sử dụng kính thiên văn, ống nhòm hoặc máy ảnh sẽ giúp ghi nhận rõ nét hơn khoảnh khắc kỳ thú.
Đây là lần nguyệt thực toàn phần duy nhất của năm 2026 và cũng là lần duy nhất trong vòng gần 3 năm tới. Nếu bỏ lỡ, phải chờ đến khoảnh khắc chuyển giao giữa năm 2028 và 2029 mới có cơ hội chiêm ngưỡng lại sắc đỏ nhuộm lên Mặt Trăng. Sự kiện này không chỉ là cơ hội hiếm có cho giới yêu thiên văn mà còn mang ý nghĩa khoa học và văn hóa sâu sắc, thu hút sự chú ý của công chúng trên khắp cả nước.
