Protein Arc 'tiếp tay' cho Tau độc hại phát tán khắp não bộ
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Y tế Utah (University of Utah Health) đã phát hiện ra rằng protein Arc, vốn có vai trò quan trọng trong giao tiếp giữa các tế bào thần kinh, lại vô tình hỗ trợ protein Tau độc hại lây lan trong não, làm bệnh Alzheimer trở nặng. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cell cho thấy việc loại bỏ Arc ở chuột gần như chặn đứng hoàn toàn sự di chuyển của Tau.
Cơ chế 'đi nhờ' của Tau trong các túi ngoại bào
Trong điều kiện bình thường, Arc tự đóng gói vào các túi ngoại bào (EVs) để vận chuyển tín hiệu giữa các neuron. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu phát hiện Tau độc hại lợi dụng hệ thống này: Tau 'bám theo' Arc bên trong các túi, từ đó dễ dàng di chuyển từ tế bào bệnh sang tế bào khỏe mạnh. Tiến sĩ Mitali Tyagi, tác giả chính của nghiên cứu, mô tả các đám rối Tau giống như 'quái vật keo dính' – chúng chặn đứng vận chuyển nội bào, vỡ ra thành các hạt mầm Tau và lây nhiễm sang tế bào mới.
Loại bỏ Arc: Sự lây lan của Tau gần như biến mất
Thí nghiệm trên chuột mắc Alzheimer cho thấy khi thiếu Arc, các túi ngoại bào chứa rất ít Tau và bệnh không thể lây lan hiệu quả. 'Khi loại bỏ Arc, sự di chuyển của Tau sụt giảm rõ rệt, gần như biến mất hoàn toàn,' Tiến sĩ Tyagi cho biết.
Vai trò kép của Arc: Bảo vệ ban đầu nhưng gây hại lâu dài
Dù ức chế Arc có vẻ là chiến lược điều trị đơn giản, các nhà nghiên cứu phát hiện Arc cũng có vai trò bảo vệ trong giai đoạn đầu: giúp tế bào thần kinh trục xuất Tau dư thừa, kéo dài sự sống của tế bào tổn thương. Ở chuột không có Arc, Tau bị mắc kẹt bên trong, khiến tế bào chết nhanh hơn. 'Khi có Arc, Tau được giải phóng qua túi ngoại bào, giảm tích tụ trong tế bào gốc nhưng lại lây sang tế bào khỏe mạnh,' Tiến sĩ Tyagi giải thích.
Hướng điều trị mới: Chặn túi ngoại bào xâm nhập tế bào khỏe
Thay vì ngăn tế bào bệnh giải phóng Tau, giải pháp tối ưu là chặn các túi ngoại bào độc hại xâm nhập vào neuron khỏe mạnh. Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy túi chứa Arc và Tau trong mô não người, cho thấy cơ chế tương tự có thể xảy ra ở người. Giáo sư Jason Shepherd, tác giả chính, nhấn mạnh: 'Nếu có thể nhắm mục tiêu vào các túi ngoại bào này, chúng ta có thể ngăn chặn sự lây lan, ngăn ngừa tổn thương não và suy giảm nhận thức tiến triển.' Tuy nhiên, ông lưu ý cần thêm nghiên cứu trước khi áp dụng trên người.
