PGS.TS Lê Hoàng Sơn: Hành trình từ toán ứng dụng đến tiên phong AI Việt Nam
Không chỉ là một nhà nghiên cứu xuất sắc với hơn 300 công bố quốc tế thuộc nhóm Q1, Q2 trong hệ thống SCIE, PGS.TS Lê Hoàng Sơn còn đóng góp thiết thực qua vai trò tác giả và ban biên tập của hơn 10 tạp chí uy tín. Ông là một trong số ít nhà khoa học Việt Nam được vinh danh 6 năm liên tiếp (2019-2024) trong danh sách 10.000 nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới do Clarivate công bố. Đặc biệt, ông dành tâm huyết thúc đẩy triển khai nghiên cứu ra xã hội, biến tri thức thành động lực đổi mới sáng tạo quốc gia, thay vì để "nằm trong ngăn kéo".
Nền tảng giáo dục và sự nghiệp học thuật vững chắc
Sinh ra trong gia đình có bố là bác sĩ và mẹ là giảng viên đại học, PGS.TS Lê Hoàng Sơn được thừa hưởng phương pháp giáo dục cẩn thận và kiên định từ nhỏ. Ông tốt nghiệp Tiến sĩ chuyên ngành Toán - Tin tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) theo chương trình liên kết với Đại học Politecnico di Milano (Italy) vào năm 2013. Năm 2017, ông được công nhận chức danh Phó Giáo sư ngành Công nghệ Thông tin. Với gần hai thập kỷ gắn bó nghiên cứu và đào tạo, ông tập trung vào các lĩnh vực nền tảng của Trí tuệ nhân tạo hiện đại như tính toán mềm, hệ tri thức, học máy tích hợp, và AI đa mô thức, đa môi trường.
Ông chia sẻ: "Viết ra một bài báo và khi được công bố tại các diễn đàn học thuật uy tín là hạnh phúc với nhà khoa học. Nhưng có lẽ, cảm giác đó sẽ nhân lên gấp bội khi các kết quả nghiên cứu đó được phục vụ cho nhiều người hơn, để giúp thay đổi cuộc sống tốt đẹp hơn". Điều này phản ánh triết lý nghiên cứu của ông: AI phải giải quyết bài toán thực tế, trong bối cảnh thực, với người dùng thực.
AI bước ra khỏi phòng thí nghiệm: Ứng dụng thực tiễn đa ngành
Điểm nổi bật trong sự nghiệp của PGS.TS Lê Hoàng Sơn không chỉ nằm ở các công bố được trích dẫn nhiều, mà còn ở khả năng chuyển hóa nghiên cứu thành ứng dụng phục vụ đời sống. Năm 2023, Trung tâm Nghiên cứu Tiên tiến Quốc tế về Trí tuệ Nhân tạo Ứng dụng (AIRC) thuộc Viện Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập dưới sự dẫn dắt của ông. AIRC đã hiện thực hóa các mô hình AI qua nhiều sản phẩm cụ thể:
- Hệ thống VNU-DIAGNOSIS: Ứng dụng Deep Learning trong nhận diện vùng bệnh viêm quanh cuống từ ảnh X-quang nha khoa, triển khai tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.
- Hệ thống VNCEPH: Sử dụng AI để đo đạc 3D và dự đoán hình thái đầu mặt cho người Việt, cung cấp cơ sở dữ liệu giải phẫu bệnh học cho phẫu thuật chỉnh hình và thẩm mỹ.
- Hệ thống AIRC-VL (Visual Question Answering): Công nghệ AI tiên tiến cho phép máy tính "hiểu" và trả lời câu hỏi về nội dung hình ảnh.
- Hệ thống GMED-LIS: Hỗ trợ số hóa toàn diện quy trình xét nghiệm bệnh viện.
Các dự án khác như COMGIS (quy hoạch viễn thông 3D GIS tại Italy), Wine Terminal (tư vấn đồ uống tại Mỹ và châu Âu), và XPOMarket (bảo tàng ảo tại New York) cho thấy hướng nghiên cứu liên ngành, trải rộng từ y tế, quy hoạch đô thị đến thương mại số. PGS Lê Hoàng Sơn nhấn mạnh: "Chúng tôi tin rằng các công nghệ này có thể cách mạng cách mà con người làm việc, và để đưa công nghệ vào cuộc sống tốt đẹp hơn".
Đóng góp chính sách và giáo dục: Xây dựng nền tảng AI quốc gia
Giai đoạn 2018-2020, PGS.TS Lê Hoàng Sơn tham gia tư vấn, góp ý xây dựng chính sách về AI và chuyển đổi số cho nhiều bộ, ngành. Ông cũng là thành viên xây dựng Báo cáo thường niên Trí tuệ nhân tạo Việt Nam tại Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2025, nhằm đánh giá năng lực AI quốc gia và đề xuất định hướng chiến lược. Tại các diễn đàn, ông nhấn mạnh tính cấp thiết của việc phát triển xã hội số bao trùm, nơi mọi người đều tiếp cận công nghệ, với AI hỗ trợ thúc đẩy kinh tế số và ưu tiên sản phẩm "Make in Vietnam".
Trong giáo dục, ông kiên trì thúc đẩy "giáo dục AI toàn diện", đề xuất các trường đại học xây dựng chương trình đào tạo ngắn hạn về kỹ năng ứng dụng AI cho sinh viên từ năm thứ ba, đầu tư công cụ AI vào giảng dạy để rút ngắn khoảng cách với doanh nghiệp.
Giải thưởng và triết lý nghiên cứu bền vững
PGS.TS Lê Hoàng Sơn đã nhận nhiều giải thưởng như Nghiên cứu khoa học trẻ Đại học Quốc gia Hà Nội (2014), Giải thưởng Toán học Việt Nam (2015), cùng hàng loạt bằng khen về công bố quốc tế và sở hữu trí tuệ từ 2015-2025. Ông được đánh giá cao nhờ khả năng kết nối ba trụ cột: nghiên cứu hàn lâm – ứng dụng thực tiễn – chính sách công, với nguyên tắc: "AI phải phục vụ con người, chứ không thay thế con người".
Ông nhận định: "Khoa học Việt hoàn toàn có thể tạo ra giá trị cạnh tranh quốc tế nếu xây dựng được hệ sinh thái nghiên cứu bền vững, chính sách hỗ trợ dài hạn, tạo mối liên kết chặt chẽ giữa phòng thí nghiệm với doanh nghiệp và xã hội". Hành trình của PGS.TS Lê Hoàng Sơn minh chứng cho con đường làm khoa học không chỉ để được trích dẫn, mà để tạo ra những thay đổi bền vững cho xã hội.
