Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Tiến bộ Tâm lý học cho thấy não bộ của các phi hành gia trải qua những thay đổi về cấu trúc và chức năng khi ở trong không gian, đặt ra thách thức lớn cho các chuyến du hành vượt ra ngoài Mặt Trăng, như tới Sao Hỏa.
Thích nghi với môi trường không trọng lực
Phi hành gia Luca Parmitano của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) từng mô tả quá trình thích nghi này vào năm 2019 trong thời gian huấn luyện cho sứ mệnh dài hạn thứ hai tới Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS): “Có một sự thích nghi mà, theo nhiều cách, giống như một sự biến đổi. Chỉ sau vài tuần, cơ thể bạn đã khác hoàn toàn so với khi ở trên mặt đất – bạn nhìn thấy và cảm nhận được cơ thể mình thay đổi, chân gầy đi còn khuôn mặt thì tròn hơn”.
Ông Parmitano, cựu phi công thử nghiệm của Không quân Ý, gần đây được chọn tham gia sứ mệnh Artemis III với tư cách là một trong bốn thành viên phi hành đoàn. Dự kiến phóng vào năm 2027, chuyến bay này sẽ thử nghiệm tàu đổ bộ Mặt Trăng và bộ đồ không gian phục vụ cho việc đưa con người trở lại Mặt Trăng.
Nghiên cứu tổng hợp từ 15 phân tích chụp não
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Birkbeck (Anh) thực hiện đã tổng hợp kết quả từ 15 nghiên cứu chụp não, với tổng cộng 377 người tham gia, bao gồm các phi hành gia và tình nguyện viên tham gia mô phỏng du hành vũ trụ trên Trái Đất.
Tác giả chính Elisa Raffaella Ferrè, giáo sư khoa học thần kinh nhận thức tại Đại học Birkbeck, cho biết: “Đây là một ví dụ tuyệt vời về khả năng thích ứng của não bộ – chúng tôi phát hiện ra rằng có cả những thay đổi về cấu trúc và chức năng trong não. Chúng tôi đã xác định được một nhóm vùng não trải qua những thay đổi khi không còn trọng lực”.
Điều đó có nghĩa là, giống như cơ thể thay đổi trong không gian, não bộ cũng tự điều chỉnh về mặt vật lý để thích nghi với môi trường mới bằng cách tái tổ chức các kết nối thần kinh. Đồng tác giả Silvia Seghezzi cho biết: “Chúng tôi nhận thấy những thay đổi ở các phần của não bộ điều khiển chuyển động, thăng bằng và nhận thức về cơ thể. Chúng tôi cũng ghi nhận thay đổi ở vùng vỏ não trước trán – nơi tất cả các tín hiệu này gặp nhau và được xử lý theo cách đa giác quan”.
So sánh với nghiên cứu trước đây
Nghiên cứu về tác động của du hành vũ trụ lên não bộ vẫn còn hạn chế, chỉ dựa trên các thí nghiệm trên một vài phi hành gia trong các nhiệm vụ kéo dài. Ví dụ, phi hành gia Scott Kelly đã sống một năm trên ISS trong khi người anh em sinh đôi của ông, Mark Kelly, ở lại Trái Đất. Kết quả cho thấy năng lực nhận thức của Scott hầu như không thay đổi trong suốt sứ mệnh so với Mark, nhưng lại suy giảm trong khoảng sáu tháng sau khi trở về.
Nghiên cứu mới này cung cấp bằng chứng tổng thể hơn về những thay đổi thần kinh, nhấn mạnh rằng não bộ có khả năng thích nghi mạnh mẽ nhưng cũng đặt ra câu hỏi về tác động lâu dài đối với các phi hành gia trong các sứ mệnh kéo dài như tới Sao Hỏa.
