Nông dân học hết lớp 7 trở thành 'Vua sáng chế' với thiết bị thoát hiểm không cần điện
Giữa làng quê Ngọc Kỳ thuộc huyện Tứ Kỳ, Hải Phòng, người đàn ông Phạm Văn Hát, chỉ học hết lớp 7 và làm nông cả đời, lại được bạn bè quốc tế trìu mến gọi bằng danh hiệu đặc biệt: "Vua sáng chế". Ông Hát không chỉ giới thiệu chiếc máy gieo hạt năng suất cao do mình nghiên cứu, chế tạo mà còn gây ấn tượng với một phát minh đột phá trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy.
Cơ duyên từ nỗi ám ảnh cháy nổ
Cơ duyên đưa ông Hát đến với cơ khí bắt nguồn từ một tin tức đau lòng: vụ cháy quán karaoke cướp đi nhiều sinh mạng. "Tôi nghĩ mãi: phải có cái gì đó giúp người ta thoát ra nhanh hơn, an toàn hơn", ông kể lại với sự xúc động. Nỗi xót xa ấy đã thôi thúc ông bước vào hành trình ba năm miệt mài nghiên cứu, tạo ra một thiết bị thoát hiểm – phòng cháy chữa cháy chưa từng có trên thị trường.
Sản phẩm này khiến giới khoa học quốc tế bất ngờ vì những tính năng vượt trội: không cần điện, không giới hạn độ cao, và có thể đưa hàng chục, thậm chí hàng trăm người xuống mặt đất chỉ trong vài phút. Để kiểm chứng, ông đã dựng mô hình 5 tầng và cho 30 người xuống liên tiếp; tất cả đều an toàn trong vòng 2 phút.
Thiết bị này chịu được nhiệt độ trên 1.000°C, hoạt động tuần hoàn liên tục, và chịu tải trọng hàng tấn mà không giảm tốc độ. Người dùng chỉ cần quàng dây, hai tay vẫn rảnh để che mặt tránh khói độc. Đặc biệt, nó không cần người vận hành, dùng bền trong nhiều năm, gọn nhẹ và có thể lắp đặt ở hầu hết các tòa nhà.
Sự khác biệt so với công nghệ nước ngoài
Một đơn vị Nhật Bản từng mời ông sang trao đổi công nghệ và giới thiệu 14 thiết bị PCCC hiện đại nhất của họ. "Không cái nào giống của tôi", ông khẳng định, rồi giải thích: "Nó khắc phục tất cả hạn chế của ống trượt, dây cáp, cầu thang dây… Một số thiết bị phải dùng điện nhưng vẫn không hiệu quả. Thiết bị của tôi đặc biệt vì không cần điện".
Sản phẩm đã được đăng ký bản quyền và thu hút sự chú ý từ nhiều đơn vị nước ngoài, với đề nghị mua độc quyền từ mức 30 đến 50 tỷ đồng. Tuy nhiên, ông Hát kiên quyết từ chối. "Trước khi chuyển giao cho nước ngoài, tôi muốn chuyển giao cho người Việt với giá chỉ bằng một nửa. Người Việt phải được dùng trước", ông khẳng định. Với ông, giá trị của sáng chế "không nằm ở tiền bạc mà ở ý nghĩa phục vụ xã hội".
Hành trình từ nông dân đến nhà sáng chế
Sinh ra trong gia đình thuần nông, ông Hát chưa từng nghĩ mình sẽ bước vào nghiệp sáng chế. Năm 2007, khi kinh doanh thua lỗ và gánh khoản nợ 4 tỷ đồng, ông chọn con đường xuất khẩu lao động sang Israel để có tiền trả nợ và học hỏi mô hình nông nghiệp hiện đại.
Dù không biết tiếng Anh, sự nhanh nhạy và kiên trì của ông đã khiến chủ trang trại chú ý. Ông cải tiến máy rải phân bón, giúp tiết kiệm sức lao động và tăng năng suất, từ đó được trả lương 50 triệu đồng/tháng - một khoản thu nhập lớn với lao động phổ thông thời đó.
Tuy nhiên, khi đang đứng trước cơ hội ở lại nước ngoài, ông lại quyết định trở về quê hương. "Tôi nhận ra mình có khả năng làm được nhiều thứ hơn. Ở quê cũng có đất để thử, để sáng tạo", ông chia sẻ.
Vượt qua hoài nghi và thành công
Năm 2012, ông bắt đầu tự mày mò chế tạo máy. Sự hoài nghi xuất hiện ngay lập tức, với nhiều người nói ông "dại" khi bỏ mức lương nghìn đô để về làm "thợ sáng chế"; thậm chí có lời đồn ông sao chép công nghệ nước ngoài. Ông nói với vợ: "Bây giờ không thể chứng minh bằng lời. Cách tốt nhất là làm ra sản phẩm".
Hơn một năm sau, các thiết bị ông chế tạo bắt đầu được nhiều người tìm mua, và tiếng đồn dần lắng xuống. Phòng khách nhà ông ngày nay treo kín giấy chứng nhận và bằng khen từ các cuộc thi trong nước và quốc tế.
Tính đến nay, ông đã sáng chế hơn 40 loại máy đang được ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, bao gồm máy phun thuốc trừ sâu, máy gieo hạt, máy tẽ ngô non, máy xúc thóc… Trong đó nổi bật là robot đặt hạt - thiết bị giúp gieo trồng nhanh gấp nhiều lần lao động thủ công và đã được xuất khẩu sang 14 quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc…
"Nếu robot gieo hạt là sản phẩm tôi tự hào, thì thiết bị cứu người này là sáng chế ý nghĩa nhất", ông nói, mắt sáng lên khi giới thiệu đứa con tinh thần của mình.
Triết lý sáng chế đơn giản nhưng hiệu quả
Ngồi bên ấm trà xanh, ông Hát kể: "Tôi không biết bản vẽ, không biết chip điện tử, rơ-le, vi mạch. Tôi nhìn bản vẽ như nhìn bức vách vì tôi chỉ là anh nông dân trình độ lớp 7, nhưng mọi chi tiết, tỷ lệ, nguyên lý vận hành đều hiện ra rất rõ trong đầu".
Lần đầu chế tạo máy, ông thành công tới 80% - phần còn lại tiếp tục hoàn thiện dựa trên những góp ý của người sử dụng. Triết lý của ông đơn giản: chế tạo thuần cơ học, tuyệt đối an toàn, dễ sử dụng và phải đúng nhu cầu thực tế.
"Nhiều người chạy theo trào lưu 4.0, mua máy móc tốn tiền trăm tỷ nhưng rồi bỏ xó vì không phù hợp. Tôi bảo họ hãy quay về 0.4 - hiểu thật rõ môi trường của mình trước", ông nói vui nhưng là lời nhắc nghiêm túc về sự thực dụng trong sáng chế.
